Tìm hiểu về ''nguyên tố Rutherfordium''

<table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEixwQ4pKk4mDuezLFACXiF9xVa0_PG7cpMb-KSpihAz9DwdQB-qJMDz7Zn_sE1odduVmRFrd0ZzvtyyWp4gtmWIoaIv8NMuGATkx7gAJOOkYgYMLfLr-79wYutAUZLoBX6zMGc0W-v8CA0/s1600/Rf.JPG" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEixwQ4pKk4mDuezLFACXiF9xVa0_PG7cpMb-KSpihAz9DwdQB-qJMDz7Zn_sE1odduVmRFrd0ZzvtyyWp4gtmWIoaIv8NMuGATkx7gAJOOkYgYMLfLr-79wYutAUZLoBX6zMGc0W-v8CA0/s400/Rf.JPG" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; text-align: start;"><span style="color: #274e13; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"><b><i>Rutherfordium được đặt theo tên của nhà khoa học Ernest Rutherford.</i></b></span></span></td></tr></tbody></table><br /><h1 style="text-align: center;"><br /></h1><div class="MsoNormal"><span style="font-size: 18.0pt;"><!--[if gte vml 1]><v:shapetype id="_x0000_t75" coordsize="21600,21600" o:spt="75" o:preferrelative="t" path="m@4@5l@4@11@9@11@9@5xe" filled="f" stroked="f"> <v:stroke joinstyle="miter"/> <v:formulas> <v:f eqn="if lineDrawn pixelLineWidth 0"/> <v:f eqn="sum @0 1 0"/> <v:f eqn="sum 0 0 @1"/> <v:f eqn="prod @2 1 2"/> <v:f eqn="prod @3 21600 pixelWidth"/> <v:f eqn="prod @3 21600 pixelHeight"/> <v:f eqn="sum @0 0 1"/> <v:f eqn="prod @6 1 2"/> <v:f eqn="prod @7 21600 pixelWidth"/> <v:f eqn="sum @8 21600 0"/> <v:f eqn="prod @7 21600 pixelHeight"/> <v:f eqn="sum @10 21600 0"/> </v:formulas> <v:path o:extrusionok="f" gradientshapeok="t" o:connecttype="rect"/> <o:lock v:ext="edit" aspectratio="t"/></v:shapetype><v:shape id="_x0000_i1025" type="#_x0000_t75" alt="Nguyên tố rutherfordium" style='width:562.8pt;height:375pt'> <v:imagedata src="file:///C:\Users\ANOTHE~1\AppData\Local\Temp\msohtmlclip1\01\clip_image001.jpg" o:href="http://360.thuvienvatly.com/images/2013/10/rutherfordium-button.jpg"/></v:shape><![endif]--><!--[if !vml]--><!--[endif]--><o:p></o:p></span></div><span style="font-size: 18.0pt;">Số nguyên tử: 104<o:p></o:p></span><br /> <span style="font-size: 18.0pt;">Kí hiệu nguyên tử: Rf<o:p></o:p></span><br /> <span style="font-size: 18.0pt;">Trọng lượng nguyên tử: 265<o:p></o:p></span><br /> <span style="font-size: 18.0pt;">Điểm nóng chảy: Chưa biết<o:p></o:p></span><br /> <span style="font-size: 18.0pt;">Điểm sôi: Chưa biết<o:p></o:p></span><br /><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span> <b><span style="font-size: 18.0pt;"><i><span style="color: red; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;">Nguồn gốc tên gọi</span></i></span></b><span style="font-size: 18.0pt;"><b><i><span style="color: red; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;">:</span><span style="color: #274e13; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"> Rutherfordium được đặt theo tên của nhà khoa học Ernest Rutherford.</span></i></b><o:p></o:p></span><br /><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span> <b><i><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"><span style="font-size: 18.0pt;">Khám phá</span><span style="font-size: 18.0pt;">: </span></span></i></b><br /><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span><span style="font-size: 18.0pt;">Có một số tranh cãi về lịch sử khám phá của rutherfordium. Nó lần đầu tiên được báo cáo bởi một đội khoa học ở Dubna, Nga, vào năm <b><i><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;">1964</span></i></b>. Họ đã nhận ra và đồng vị ²⁶⁰Rf có chu kì bán rã được báo cáo là 0,3 s. Sau đó họ thay đổi bản báo cái kết quả của họ nói ²⁶⁰Rf có chu kì bán rã 0,15 s. Vào năm 1969, một đội khoa học tại trường Đại học California, Berkeley, cố gắng tái tạo các kết quả của đội Dubna, mặc dù họ sử dụng những phương pháp khác. Trong khi họ tạo ra được bốn đồng vị của rutherfordium, nhưng các báo cáo không nêu rõ họ có tạo ra được đồng vị ²⁶⁰Rf hay không, thành ra việc công nhận chính thức đội nào giành vinh quang cho khám phá nguyên tố cũng lấp lửng.<o:p></o:p></span><br /> <div class="MsoNormal"><span style="font-size: 18.0pt;"><a href="http://360.thuvienvatly.com/images/2013/10/rutherfordium-button.jpg"><span style="color: blue; text-decoration: none; text-underline: none;"><!--[if gte vml 1]><v:shape id="_x0000_i1026" type="#_x0000_t75" alt="Rutherfordium" style='width:180pt; height:120pt' o:button="t"> <v:imagedata src="file:///C:\Users\ANOTHE~1\AppData\Local\Temp\msohtmlclip1\01\clip_image001.jpg" o:href="http://360.thuvienvatly.com/images/2013/10/rutherfordium-button.jpg"/></v:shape><![endif]--><!--[if !vml]--><!--[endif]--></span></a><o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal" style="background: #FBF9FA;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="background: #FBF9FA;"><b style="background-color: transparent;"><span style="font-size: 18.0pt;"><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"><i>Các tính chất của rutherfordium</i></span></span></b></div><b><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span></b> <span style="font-size: 18.0pt;">Rutherfordium là một nguyên tố tổng hợp và chưa được biết nhiều về các tính chất của nó. Nó được đoán chừng là một kim loại rắn. Nó là nguyên tố chuyển tiếp actinide đầu tiên, và được cho là có hóa tính tương tự như hafnium.<o:p></o:p></span><br /> <span style="font-size: 18.0pt;">Rutherfordium có 12 đồng vị đã được ghi nhận với chu kì bán rã đã biết. Bền nhất là ²⁶³Rf, đồng vị có chu kì bán ra 10 phút. Nó phân hủy qua sự phân hạch tự phát.<o:p></o:p></span><br /> <b><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span></b><b><span style="font-size: 18.0pt;"><i><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;">Các nguồn rutherfordium</span></i></span></b><span style="font-size: 18.0pt;"><o:p></o:p></span><br /><b><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span></b> <span style="font-size: 18.0pt;">Rutherfordium được điều chế nhân tạo và chỉ với số lượng nhỏ. Các nhà khoa học Dubna đã tạo ra nó bằng cách bắn phá plutonium bằng những ion neon được gia tốc từ 113 đến 115 MeV. Đội Berkeley tạo ra bốn đồng vị bằng cách bắn ²⁴⁹Cf bằng hạt nhân ¹²C năng lượng 71 MeV, và hạt nhân ¹³C năng lượng 69 MeV.<o:p></o:p></span><br /> <b><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span></b><b><span style="font-size: 18.0pt;"><i><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;">Công dụng của rutherfordium</span></i></span></b><span style="font-size: 18.0pt;"><o:p></o:p></span><br /><b><span style="font-size: 18.0pt;"><br /></span></b> <span style="font-size: 18.0pt;">Chỉ những lượng nhỏ rutherfordium từng được điều chế và các đồng vị của nó có chu kì bán rã rất ngắn. Vì thế, công dụng duy nhất của nó là trong nghiên cứu khoa học.<o:p></o:p></span><br /> <div align="right" style="margin-bottom: 15.0pt; margin-left: 0in; margin-right: 0in; margin-top: 0in; text-align: right;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: right;"><span style="font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"><span style="color: red; font-size: 18pt;"> </span><span style="background-color: red; font-size: 18pt;"><a href="http://periodic.lanl.gov/104.shtml" target="_blank"><span style="color: #274e13;">Nguồn:Los Alamos National Laboratory, Jefferson Lab</span></a></span></span></div><div class="MsoNormal"><o:p></o:p></div>

Tìm hiểu về ''nguyên tố Rutherfordium''

Rutherfordium được đặt theo tên của nhà khoa học Ernest Rutherford. Số nguyên tử: 104 Kí hiệu nguyên tử: Rf Trọng lượng nguyên tử: 265 ...

Đọc thêm »

Crôm và chữ X bí ẩn

<table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVU-fD3TMXbp_hcWv63SFxcM7sYUCokFA59Tp7vkORcPiBaJdvxITJEIboNAfqUwQPkAjMgUQJnM2szhukmTOr3ZL6EslcrY3rEpj3bcDhoVhjjYn6wBMmPXLrJlTSD7jwenra_Z0-ExU/s1600/chomium.JPG" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgVU-fD3TMXbp_hcWv63SFxcM7sYUCokFA59Tp7vkORcPiBaJdvxITJEIboNAfqUwQPkAjMgUQJnM2szhukmTOr3ZL6EslcrY3rEpj3bcDhoVhjjYn6wBMmPXLrJlTSD7jwenra_Z0-ExU/s400/chomium.JPG" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif; font-size: large;">Crôm và chữ X bí ẩn</span></td></tr></tbody></table><br /><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Giở bất kỳ cuốn sách tra cứu nào về kim loại nào ra, giữa vô số nhãn hiệu của các loại thép, bạn sẽ nhiều lần gặp những nhãn hiệu mà trong đó có chữ “X”: </span><span style="font-size: 18pt; line-height: 115%;"><span style="color: #274e13; font-family: Georgia, Times New Roman, serif;"><b>X18H10T, X12M, 0X23I-05, IIIX5, 8X4B401, X147=14H3T, 12X2HBOA, 30XMIOA v. v...</b></span></span><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;"> Đối với những người không thông thạo trong lĩnh vực này thì “mã số” bí ẩn như thế còn khó hiểu hơn cả những chữ tượng hình Trung Hoa. Song cũng như một nhạc công, khi đọc các nốt nhạc thì cũng nghe thấy các giai điệu ẩn náu trong đó, các nhà luyện kim cũng vậy, chỉ mới nhìn qua cũng hiểu được những chữ cái và các chữ số trong tổ hợp “ngẫu nhiên” đó. Thậm chí chỉ nhìn lướt qua cũng thấy được cái chung trong nhãn hiệu các loại thép đã được kể tên đến: tất cả các loại thép ấy đều chứa một lượng nào đó nguyên tố crom (chữ “X” cho biết như vậy).<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cùng với các đồng nghiệp của mình trong “nghề” điều chất như niken, vonfram, molipđen, vanađi, titan, ziriconi, niobi và các nguyên tố khác, crom cho phép nấu luyện những thứ thép có công dụng rất khác nhau. Thép sử dụng trong kỹ thuật hiện đại phải “biết làm” nhiều việc: chống được áp lực lớn, chịu được các hóa chất xâm thực, chịu được quá tải lâu mà không biết mỏi, dễ gia công, không sợ nung nóng và cũng không sợ lạnh. Crom đã cống hiến phần mình vào rất nhiều những tính chất như vậy của thép.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Hơn hai trăm năm về trước, vào năm 1766, khi đến vùng Uran, giáo sự hóa học Iohan Gôtlop Leman (Johann Gottlob Leman) (giảng dạy ở Pêtecbua) đã tìm thấy trong quặng mỏ vàng Berezovo, cách Ecaterinbua (hiện nay là Xveclôpxcơ) không xa, một khoáng vật trong đó có chứa khá nhiều chì. Sau đó mấy năm, trong cuốn sách “Cuộc du lịch khắp các tỉnh của quốc gia Nga”, nhà vạn vật học kiêm nhà du lịch, viện sĩ Piôt Simon Palat đã mô tả mỏ quặng ở Berezovo. Ông cho biết: “Vùng mỏ Berezovo gồm bốn mỏ quặng được khai thác từ năm 1752. Tại các mỏ đó, ngoài vàng người ta còn khai thác bạc, quặng chì và còn tìm thấy quặng chì đỏ tuyệt đẹp mà trước đây chưa từng thấy ở một mỏ nào khác trên nước Nga. Quặng chì này có các màu khác nhau (đôi khi giống như màu thần sa), nặng và hơi trong. Thỉnh thoảng, những khối hình tháp nhỏ nhắn không đều đặn của khoáng vật này khảm vào thạch anh tựa như những viên hồng ngọc nhỏ. Khi nghiền ra thành bột nó có màu vàng rất đẹp...”. Khoáng vật này được gọi là “chì đỏ Xibia”. Về sau, nó mang tên là “crocoit”.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cuối thế kỷ XVIII, Palat đã đưa mẫu khoáng vật này đến Pari. Nhà hóa học Pháp nổi tiếng Lui Nicôla Voclanh rất quan tâm đến crocoit. Ông vốn bắt đầu cuộc đời lao động của mình từ việc rửa chai lọ trong một hiệu thuốc. Ít lâu sau, nhà hóa học kiêm nhà hoạt động chính trị Ăngtoan Franxoa Furoa (Antoine Francois Fouroroy) tuy hãy còn trẻ, nhưng đã chiếm giữ địa vị vững chắc trong khoa học đã chú ý đến chàng trai có năng lực này và đã lấy anh làm người giúp việc cho mình. Năm 1796, Voclanh đã đưa crocoit ra phân tích hóa học. Trong báo cáo của mình, Voclanh viết: “Tất cả các mẫu của chất này mà hiện nay có mặt tại một số phòng khoáng vật học ở châu Âu đều được lấy từ mỏ vàng ấy (tức là mỏ ở Berezovo - T.G.). Trước kia, vùng mỏ này rất giàu khoáng vật đó, song người ta nói rằng, mấy năm về trước trữ lượng trong mỏ đã kiệt và hiện nay, nó được mua ngang với giá vàng, đặc biệt là nếu nó có màu vàng. Những mẫu khoáng vật không có mặt ngoài đều đặn hoặc bị vỡ thành từng cục thì được dùng trong hội họa, nơi mà chúng được quý trọng nhờ có màu vàng da cam không hề biến đổi trong không khí... Mầu đỏ rất đẹp, tính trong suốt và hình dạng tinh thể của khoáng vật đỏ Xibia đã bắt buộc các nhà khoáng vật học phải quan tâm đến bản chất của nó và địa điểm tìm thấy nó. Rõ ràng là tỷ trọng lớn của nó và quặng chì đi kèm theo nó đã khiến người ta nghĩ đến sự có mặt của chì trong khoáng vật này...”.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1797, Voclanh lại phân tích khoáng vật này một lần nữa. Ông lấy crocoit đã tán nhỏ thành bột bỏ vào dung dịch kali cacbonat rồi đun sôi lên. Kết quả thu được của thí nghiệm này là chì cacbonat và một dung dịch màu vàng, trong đó chứa muối kali của một axit mà thời bấy giờ chưa ai biết. Khi pha thêm muối thủy ngân vào dung dịch này thì xuất hiện chất kết tủa màu đỏ, sau khi phản ứng với muối của chì thì tạo thành chất kết tủa màu vàng, còn nếu pha thêm thiếc clorua thì dung dịch trở thành màu xanh là cây. Sau khi làm cho chì kết tủa bằng axit clohiđric, Voclanh đã cho phần lọc bay hơi hết, rồi trộn các tinh thể vừa tách được ra (đó là anhiđric cromic) với than và cho vào nồi nung làm bằng grafit nung lên đến nhiệt độ cao. Khi thì nghiệm kết thúc, nhà bác học thấy trong nồi nung có vô số các mũi kim bằng kim loại màu xám đâm tua tủa. Lần đầu tiên nguyên tố này được tách ra như thế đấy. Furoa đề nghị gọi nguyên tố này là crom (theo tiếng Hy Lạp, “chroma” nghĩa là chất màu), vì các hợp chất của nó có màu rực rỡ và đa dạng. Tuy nhiên, âm tiết crom với nghĩa là “có màu” nằm trong nhiều thuật ngữ không liên quan gì với nguyên tố crom cả. Chẳng hạn, từ cromozon (chromosome) dịch từ tiếng Hy Lạp ra có nghĩa là thể nhiễm sắc; để nhận được hình ảnh có màu, người ta dùng một khí cụ là cromocop (chromoscope), nghĩa là bộ sắc nghiệm; những người chơi ảnh cũng rất quen thuộc với các loại phim “izopancrom” (isopanchrome - đẳng toàn sắc); “pancrom” (panchrome - toàn sắc); “ortoccrom” (orthochrome - nguyên sắc); “cromoxfer” (chromosphere nghĩa là sắc cầu): Các nhà vật lý thiên văn gọi các thành thể sáng chói trong khí quyển bầu trời là sự bùng sáng sắc cầu v. v...<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Lúc đầu, Voclanh không thích cái tên mà Furoa đã đề nghị, vì kim loại do ông phát hiện ra chỉ có màu xám bình thường và hình như không xứng với cái tên ấy. Nhưng Furoa đã thuyết phục được Voclanh và sau khi viện hàm lâm khoa học Pháp đăng ký phát minh của ông với đầy đủ mọi thể thức, thì các nhà hóa học trên toàn thế giới đã ghi từ “crom” vào danh sách các nguyên tố mà khoa học đã biết đến.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nhà bác học người Đức Martin Henrich Claprôt cũng phát hiện ra nguyên tố mới này trong crocoit, nhưng muộn hơn Voclanh vài tháng. Cho đến lúc bấy giờ, Claprôt đã phát hiện ra ba nguyên tố là urani, ziriconi và titan (về sau còn có thêm xeri nữa). Nhưng vinh dự của người khám phá ra crom lần đầu tiên đúng là phải dành cho Voclanh.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Để tách được nguyên tố mới này ở dạng tinh khiết đã cần tới một khoảng thời gian là hơn nửa thế kỷ: năm 1845, nhà bác học người Đức là Bunzen đã làm được việc này bằng cách điện phân crom clorua.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Khác với nhiều kim loại khác, thần bản mệnh đã tỏ rõ lòng hào hiệp đối với crom ngay từ đầu. Nhiệt độ nóng chảy cao, độ cứng lớn, khả năng dễ liên kết với nhiều nguyên tố khác để tạo thành hợp kim, đặc biệt là với sắt, đã khiến các nhà luyện kim để ý đến crom trước tiên. Năm tháng không làm nguội lạnh sự quan tâm đó: cho đến ngày nay, ngành luyện kim vẫn là ngành tiêu thụ crom nhiều nhất mặc dù nguyên tố này đã tìm được khá nhiều công việc có ích khác.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Crom có đủ tất cả những tính chất đặc trưng của các kim loại: dẫn điện và dẫn nhiệt tốt, có ánh kim - một thuộc tính có ở đa số các kim loại. Một đặc điểm rất đáng chú ý của crom là: ở nhiệt độ khoảng 37 độ C, nó xử sự một cách “thách thức” rõ rệt: nhiều tính chất vật lý của nó thay đổi đột ngột, có bước nhảy vọt. Ở điểm nhiệt độ này, ma sát trong của crom đạt giá trị lớn nhất, còn môđun đàn hồi thì tụt xuống mức nhỏ nhất. Độ dẫn điện, hệ số giãn dài, sức nhiệt điện động cũng thay đổi bất ngờ như vậy.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trong khi các nhà bác học đang cố gắng giải thích sự bất thường này thì crom lại đưa ra một sự thách đố nữa. Từ lâu các nhà vật lý học đều biết một quy luật: cấu trúc từ tính của một loại vật liệu tương ứng rất chặt chẽ với mạng tinh thể của nó. Nhưng các cuộc nghiên cứu về crom siêu tinh khiết đã cho thấy rằng, quy luật này lại chẳng có quan hệ gì với crom cả.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngay cả những lượng tạp chất không đáng kể cũng làm cho crom trở nên rất giòn, vì thế mà trong thực tế người ta không sử dụng nó làm vật liệu kết cấu, còn với vai trò là một nguyên tố điều chất thì từ lâu crom đã được các nhà luyện kim quý trọng. Chỉ cần pha thêm một lượng nhỏ crom vào cũng đủ làm cho thép có độ cứng và độ chống mòn cao hơn. Những tính chất như vậy rất cần cho loại thép dùng làm bi mà trong thành phần của nó, ngoài crom (đến 1,5%) ra, còn có cacbon (gần 1%). Crom cacbua tạo thành trong loại thép đó có độ cứng rất cao, cho phép thép chống chọi rất tốt với một trong những kẻ thù nguy hiểm nhất - đó là sự mài mòn.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Liệu có ai mà không biết đến tác phẩm đồ sộ “Anh công nhân và chị nông trang viên” của V. I. Mukhina? Tượng đài hùng vĩ này được làm bằng thép không gỉ chứa 18 % crom và 10 % niken. Năm 1937, nó đã trang điểm cho gian hàng của Liên Xô tại triển lãm quốc tế ở Pari và hiện nay đang đứng sừng sững ở lối vào khu triển lãm “Những thành tựu của nền kinh tế quốc dân” ở Maxcơva. Tuy nhiên, cacbon lại có hại đối với thép không gỉ: khuynh hướng tạo thành cacbua của crom đã khiến cho phần lớn lượng nguyên tố này liên kết với cacbon và tách ra ở những chỗ ranh giới các hạt thép, còn chính các hạt thép thì lại nghèo crom và không đủ để chống lại sự tấn công của các axit và của oxi. Vì vậy, hàm lượng cacbon trong thép không gỉ phải rất ít (không quá 0,1%).<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các nhà luyện kim Nhật Bản đã chế tạo một loại thép đặc biệt có pha thêm crom và nhôm: nó cách âm tốt gấp hàng trăm lần so với thép kết cấu thông thường. Khung cửa sổ và cửa ra vào làm bằng loại thép “yên tĩnh” này hoàn toàn không gây ra tiếng ồn ngay cả khi người ta ráng hết sức để nện vào chúng. Một lá thép loại này khi rơi xuống sàn ximăng thì không phát ra một tiếng kêu nào. Các nhà chế tạo máy mà hàng ngày buộc phải nghe các buổi “hòa tấu” của các loại “nhạc cụ gõ đập” trong các xưởng máy đều đánh giá đúng ưu điểm của thứ vật liệu mới này.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ở nhiệt độ cao, thép có thể bị bao phủ bởi một lớp “vảy” gỉ. Trong một số máy móc, các chi tiết bị đốt nóng đến hàng trăm độ. Muốn cho thép dùng để chế tạo các chi tiết này không bị vảy gỉ bao phủ, người ta pha thêm vào đó 20 - 30 % crom. Loại thép như vậy chịu đựng được nhiệt độ đến 1000 độ C!<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các hợp kim của niken và crom - gọi là nicrom - dùng để chế tạo các phần tử đốt nóng rất tốt: chúng có điện trở rất cao, vì vậy, khi có dòng điện đi qua thì sẽ được nung rất nóng. Thêm coban và nhôm vào các hợp kim crom - niken thì các hợp kim này sẽ có khả năng chịu được tải trọng lớn ở nhiệt độ 650 - 900 độ C; các chi tiết, như cánh quạt của tuabin khí chẳng hạn, được chế tạo bằng loại hợp kim chịu nóng như vậy. Crom còn có mặt trong nhiều loại hợp kim khác mà ta có thể nhận thấy qua tên gọi của chúng: cromen, croman, cromansi. Hợp kim comocrom (gồm coban, molipđen và crom) không độc hại đối với cơ thể người, vì vậy, nó được sử dụng trong khoa phẫu thuật phục hồi. Để làm răng giả, người ta dùng loại hợp kim gồm coban và crom: loại hợp kim này rẻ hơn vàng nhiều lần, đồng thời lại có độ dẫn nhiệt nhỏ, nên người mang bộ răng giả như vậy có thể uống nước chè nóng hoặc ăn kem một cách ngon lành mà không cảm thấy khó chịu.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngày nay, phần lớn quặng crom khai thác được trên thế giới đều đi đến các nhà máy sản xuất hợp kim sắt, ở đó người ta nấu luyện các loại ferocrom và crom kim loại. Năm 1820, lần đầu tiên người ta chế tạo được ferocrom bằng cách dùng than gỗ để khử hỗn hợp các oxit của sắt và crom trong nồi nung. Năm 1854 đã thu được crom kim loại nguyên chất bằng cách điện phân các dung dịch nước của crom clorua. Cũng trong thời gian này đã xuất hiện ý đồ nấu luyện ferocrom chứa cacbon trong lò cao. Năm 1865 đã cấp bằng phát minh đầu tiên về thép crom. Nhu cầu về ferocrom bắt đầu tăng vọt.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Dòng điện, hay nói chính xác hơn là phương pháp điều chế các kim loại và hợp kim bằng nhiệt điện đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ngành sản xuất ferocrom. Năm 1893, nhà bác học Pháp Muatxan đã luyện được ferocrom chứa cacbon (gồm 60% crom và 6% cacbon) trong lò điện.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ở nước Nga trước cách mạng, ngành sản xuất hợp kim sắt phát triển với tốc độ “chậm như rùa”. Lò cao của các nhà máy ở miền nam chỉ luyện được ferosilic và feromangan với số lượng rất ít ỏi. Năm 1910, trên bờ sông Xatca (nam Uran), nhà máy luyện kim bằng điện cỡ nhỏ “Porogi” đã được xây dựng và bắt đầu sản xuất ferocrom, sau đó sản xuất cả ferosilic. Nhưng không thể nói đến việc thỏa mãn các nhu cầu của nền công nghiệp nước nhà: để đáp ứng nhu cầu của nước Nga về các hợp kim sắt, hầu như phải hoàn toàn nhập cảng chúng từ các nước.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nhà nước Xô - viết trẻ tuổi không thể lệ thuộc vào các nước tư bản chủ nghĩa về một lĩnh vực tối quan trọng như ngành sản xuất các loại thép chất lượng cao - ngành tiêu thụ chủ yếu các hợp kim sắt. Để thực hiện được kế hoạch to lớn nhằm công nghiệp hóa đất nước thì cần phải có thép kết cấu, thép dụng cụ, thép không gỉ, thép làm bi, thép làm ô tô máy kéo. Crom là một trong những thành phần quan trọng nhất của các loại thép này.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngay trong những năm 1927 - 1928, Liên Xô đã bắt đầu thiết kế và xây dựng các nhà máy sản xuất hợp kim sắt. Năm 1931, nhà máy hợp kim sắt ở Tseliabinxcơ đã đi vào hoạt động và trở thành đứa con đầu lòng của ngành công nghiệp hợp kim sắt trong nước. Trong những năm đó, một trong những người xây dựng nên ngành luyện kim chất lượng cao của Liên Xô - viện sĩ thông tấn Viện hàm lâm khoa học Liên Xô V. X. Emelianop đang ở Đức, nơi ông được cử đến để nghiên cứu kinh nghiệm của các chuyên gia nước ngoài.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trong hồi ký, ông đã kể lại câu chuyện thú vị của mình với một nhà luyện kim Đức :<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">  “Năm 1933, tại một nhà máy nhỏ của Đức, tôi đã hỏi ông kỹ sư trưởng :<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Các ông bán ferocrom do nhà máy này sản xuất cho ai?<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ông ta liền kể :<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Khoảng năm phần trăm tổng sản lượng, chúng tôi cung cấp cho các nhà máy hóa chất gần đây; nhà máy của Becker mua của chúng tôi hai phần trăm, gần ba phần trăm thì...<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngắt lời ông ta, tôi hỏi :<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Thế Liên Xô mua của các ông có nhiều không ?<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Liên Xô thì lúc nào cũng vậy. Chúng tôi gửi đến các nhà máy của các ông chừng bảy mươi lăm đến tám mươi phần trăm sản lượng của chúng tôi. Còn chúng tôi thì đang nấu luyện bằng quặng crom Uran”.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Đúng, lúc bấy giờ, Liên Xô không những xuất khẩu quặng sang Đức mà còn sang cả Thụy Điển, Italia, Mỹ, rồi lại phải mua ferocrom của các nước đó. Nhưng khi hai nhà máy hợp kim sắt nữa được xây dựng (ở Zaporoje và ở Zextafoni) vào năm 1933 tiếp theo nhà máy ở Tseliabinxcơ, thì Liên Xô không những đã ngừng nhập khẩu các loại hợp kim sắt quan trọng nhất, trong đó có cả ferocrom, mà còn có khả năng xuất khẩu các hợp kim đó sang các nước. Ngành luyện kim chất lượng cao đã thực sự cung cấp đầy đủ các loại vật liệu cần thiết cho nền sản xuất trong nước.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1963, tại vùng Actiubinxcơ thuộc Kazăcxtan đã tìm thấy những thân quặng cromit rất lớn - đó là nguyên liệu chủ yếu để sản xuất ferocrom. Trong những năm chiến tranh, nhà máy hợp kim sắt Actiubinxcơ đã được xây dựng trên cơ sở những mỏ này, và về sau, nó đã trở thành xí nghiệp lớn nhất sản xuất crom và ferocrom đủ các nhãn hiệu.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Vùng Uran rất giàu quặng crom: không phải ngẫu nhiên mà chính tại đây đã tìm thấy khoáng vật mà từ đó Voclanh khám phá ra crom. Nhiều nước khác cũng có những mỏ kim loại này. Trong thời gian mà chiếc xe tự hành “Lunakhôt” của Liên Xô “du ngoạn” trên mặt trăng, các khí cụ của nó đã xác định rằng, ở vùng biển Mưa cũng có crom. Nhưng nếu đến biển Mưa khá xa, thì đến biển Đỏ, có thể nói, chỉ cần “với tay” là tới. Tại đây, cách bờ biển Sudan không xa, các nhà bác học Pháp đã phát hiện được một cái hố độc đáo, sâu tới 2.200 mét, còn nước ở độ sâu này thì rất nóng. Các nhà khảo sát đã dùng quả cầu đo sâu để lặn xuống vực này, nhưng ngay sau đó họ đành phải ngoi lên vì thành của quả cầu nhanh chóng bị “hâm nóng” đến 43 độ C. Những mẫu nước lấy được ở độ sâu này đã cho biết rằng, “hố” này gần như chứa đầy một thứ quặng lỏng và nóng: hàm lượng crom, sắt, vàng, mangan và nhiều kim loại khác đạt đến mức cao khác thường. Trong những năm sắp tới, rất có thể các chuyên gia sẽ khai thác được những thứ “rượu thập cẩm” gồm các kim loại này.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cromit cũng được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp vật kiệu chịu lửa. Gạch magezitcromit - loại vật liệu chịu lửa tuyệt vời được dùng để xây lớp lót lò Mactanh và các thiết bị luyện kim khác. Vật liệu này có tính chịu nhiệt cao và không sợ sự thay đổi nhiệt độ đột ngột nhiều lần.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các nhà hóa học sử dụng cromit vào việc điều chế kali bicromat và natri bicromat, cũng như các loại phèn crom để thuộc da, làm cho da bóng đẹp và bền. Da như thế được gọi là da crom, còn ủng làm bằng da ấy thì gọi là ủng da crom.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Đêm đêm, các ngôi sao hồng ngọc của điện Cremli tỏa sáng trên bầu trời Maxcơva. Trong thế giới của các loại đá quý, hồng ngọc đứng hàng thứ hai sau kim cương. Theo truyền thuyết Ấn Độ cổ đại thì hồng ngọc được tạo nên từ những giọt máu do các vị thần rỏ xuống: “Những giọt máu nặng rơi xuống lòng sông, tận những chỗ nước sâu để phản chiếu những cây cọ tuyệt đẹp. Rồi từ đó, con sông được mang tên Ravanaganga, và từ bấy giờ, sau khi biến thành hồng ngọc, những giọt máu này bừng sáng lên mỗi khi màn đêm buông xuống, với ngọn lửa thần kỳ rực sáng bên trong, rồi những tia lửa này xuyên qua dòng nước...”. Huyền thoại phương đông cổ đại kể về sự tích của hồng ngọc như vậy đấy. Ngày nay, công nghệ sản xuất loại ngọc đỏ kỳ diệu này đã trở nên đơn giản hơn nhiều, và các vị thần không phải rót máu linh thiêng của mình nữa: để làm ra ngọc đỏ này, người ta pha crom oxit với một liều lượng nhất định vào nhôm oxit, nhờ vậy mà những tinh thể hồng ngọc có màu sắc kỳ diệu. Tuy nhiên, hồng ngọc nhân tạo sở dĩ được quý chuộng không phải chỉ do màu sắc bên ngoài tuyệt đẹp: tia laze sinh ra nhờ sự giúp đỡ của hồng ngọc quả là có năng lực tạo nên những phép lạ. Tựa như những tia sáng thần kỳ do chiếc gương hyperboloit của kỹ sư Garin và trí tượng tượng phong phú của Alecxây Tonxtôi tạo ra, tia laze có thể cắt mọi thứ kim loại một cách dễ dàng như thể chiếc kéo cắt giấy vậy, hoặc có thể chọc những lỗ rất nhỏ xuyên qua kim cương, corunđum và các thứ “hạt hồ đào” rắn chắc khác mà không hề e ngại trước độ cứng “nổi tiếng toàn thế giới” của chúng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Crom oxit giúp các nhà chế tạo máy kéo rút ngắn được rất nhiều thời gian chạy rà động cơ. Thông thường, công đoạn này (để cho các chi tiết cọ xát với nhau có dịp “làm quen” nhau) kéo dài khá lâu, điều đó dĩ nhiên là không làm cho những người sản xuất máy kéo được hài lòng lắm. Nhưng người ta đã tìm được cách thoát khỏi tình trạng đó sau khi điều chế được một chất pha nhiên liệu mới có chứa crom oxit. Bí quyết tác dụng của chất pha này rất đơn giản: khi đốt cháy nhiên liệu sẽ tạo nên những hạt crom oxit rất nhỏ có tính mài mòn cao, chúng đọng lại trên thành trong của xilanh và trên các bề mặt chịu ma sát nên sẽ nhanh chóng mài nhẵn các chi tiết, làm cho chúng vừa khít với nhau. Kết hợp với loại chất bôi trơn mới, chất pha này cho phép giảm thời gian chạy rà được 30 lần.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cách đây chưa lâu lắm, crom oxit đã có thêm một nghề mới rất thú vị: dùng để sản xuất băng ghi âm. Lớp làm việc của băng ghi âm không chứa sắt oxit như vẫn thường thấy mà chứa crom oxit. Sự thay thế như vậy đã đem lại kết quả rất tốt: mật độ ghi tăng lên, chất lượng âm thanh tốt hơn và băng làm việc đáng tin cậy hơn. Sản phẩm mới này đã được ưu tiên “đăng ký cư trú” trong các bộ nhớ của máy tính điện tử.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các vật liệu làm ảnh và dược phẩm, các chất xúc tác dùng cho các quá trình hóa học và các lớp mạ kim loại - đâu đâu crom cũng tỏ ra rất được việc. Có lẽ cần phải kể tỉ mỉ hơn về các lớp mạ crom.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Từ lâu người ta đã nhận thấy rằng, crom không những có độ cứng cao (về mặt này thì không có kim loại nào cạnh tranh nổi), mà còn chống lại được sự oxi hóa trong không khí và không tương tác với các axit. Dùng phương pháp điện phân, người ta đã thử mạ một lớp mỏng kim loại này lên bề mặt các sản phẩm làm bằng các thứ vật liệu khác để giữ cho chúng khỏi bị ăn mòn, khỏi bị xây xát, cũng như những “chấn thương” khác. Tuy nhiên, lớp mạ crom tỏ ra rất xốp, dễ bong ra và không đáp ứng được những hy vọng mà mọi người mong đợi. Trong suốt gần ba phần tư thế kỷ, các nhà bác học đã “đau đầu” về vấn đề mạ crom và mãi đến những năm 20 của thế kỷ này, họ mới giải quyết được. Sở dĩ thất bại là do chất điện phân được sử dụng ở đây chứa crom hóa trị ba là thứ crom không thể tạo nên chất mạ có chất lượng cần thiết. Còn “người anh em” hóa trị sáu của nó thì lại đảm đương nổi nhiệm vụ này. Kể từ đó, người ta bắt đầu sự dụng axit cromic (trong đó, crom có hóa trị sáu) làm chất điện phân. Bề dày của các lớp mạ có thể đạt đến 1 milimet (chẳng hạn, trên một số chi tiết bên ngoài của ô tô, mô tô, xe đạp). Song cũng có khi lớp mạ crom được sử dụng vào mục đích trang trí: để mạ đồng hồ, tay nắm cửa và các đồ vật khác không nằm trong vùng nguy hiểm. Trong những trường hợp như vậy, chỉ cần mạ những lớp crom cực mỏng (0,0002 - 0,0005 milimet).<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các nhà hóa học Litva đã đề xuất phương pháp tạo nên bộ “áo giáp” nhiều lớp cho các chi tiết quan trọng đặc biệt. Lớp ngoài cùng mỏng nhất của “áo giáp” này là crom (dưới kính hiển vi, bề mặt của tầng mạ này quả thật hao hao giống áo giáp): trong quá trình làm việc, đây là lớp đầu tiên tiếp xúc với lửa, nhưng phải qua nhiều năm, crom mới bị oxi hóa. Trong thời gian ấy, chi tiết đó cứ việc gánh vác công việc hệ trọng của mình.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cho đến gần đây, người ta mới chỉ mạ crom cho các chi tiết kim loại. Nhưng hiện nay, các nhà bác học đã biết cách tạo nên lớp vỏ crom ngay cả trên các sản phẩm bằng chất dẻo. Polistirolen - một loại chất dẻo rất quen thuộc và đã kinh qua nhiều thử thách, nếu được mạ crom thì sẽ bền vững hơn và không sợ những kẻ thù muôn thủa của các vật liệu kết cấu như sự mài mòn, sự uốn và sự va đập. Lẽ đương nhiên, thời hạn sử dụng các chi tiết làm bằng vật liệu này sẽ tăng lên.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Lớp vỏ crom thậm chí còn có ích cho loại vật liệu mẫu mực về độ cứng là kim cương. Sở dĩ như vậy là vì không phải tất cả kim cương khai thác được đều có thể dùng để chế tạo dụng cụ cắt gọt: thông thường, kim cương thiên nhiên có rất nhiều vết nứt cực nhỏ làm cho nó không thể dùng để gắn lên dụng cụ cắt gọt hoặc mũi khoan, vì thứ dụng cụ như vậy hễ chạm vào kim loại hoặc đá cứng thì kim cương liền vỡ ra từng mảnh nhỏ. Ngoài ra, các tinh thể kim cương thiên nhiên thường không bám chặt vào thân dụng cụ cắt gọt. Để khắc phục nhược điểm này, các nhà bác học đã đề nghị bọc kim cương bằng một màng crom mỏng vừa bám chắc vào với kim cương vừa bám chắc vào với chỗ gắn bằng đồng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Kim cương được bọc bằng crom đã trải qua nhiều cuộc thử nghiệm. Vậy kết quả ra sao? Kim cương bám chặt vào dụng cụ cắt gọt, còn thời hạn sử dụng của một tinh thể thì tăng lên vài lần. Khi xem xét một tinh thể như vậy dưới kính hiển vi thì ở một mặt, người ta đã tìm thấy một kẽ nứt khá sâu đã được gắn lại bằng lớp màng crom bao bọc kim cương. Hóa ra là sau khi kết hợp với các nguyên tử cacbon của kim cương, các nguyên tử crom đã tạo ra những nguyên tử crom cacbua cứng trên bề mặt kim cương, ngoài ra, crom còn xâm nhập vào kẽ nứt có thành cũng được bao phủ bằng một lớp crom cacbua. Còn lớp crom nguyên chất sát với chỗ gắn thì tạo thành hợp kim với đồng, nhờ vậy nên kim cương được gắn chắc với dụng cụ cắt gọt. Tóm lại, nhờ có crom mà cùng một lúc giải quyết được hai việc: dụng cụ cắt gọt trở nên bền hơn, còn kim cương thì trở nên bền hơn ... kim cương.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1974, các nhà khoa học của Viện liên hợp nghiên cứu hạt nhân tại Đupna đã thu được một đồng vị của nguyên tố siêu urani có số thứ tự là 106. Phản ứng tổng hợp hạt nhân có kết quả mỹ mãn này đã diễn ra nhờ sự bắn phá mục tiêu chì bằng những ion crom cao tốc. Chì thì đã nhiều lần được dùng làm mục tiêu trong các cuộc bắn phá tương tự, còn crom thì được chọn theo những tính toán số học đơn thuần: 24 proton của hạt nhân nguyên tử crom cộng với 82 proton của hạt nhân nguyên tử chì sẽ tạo thành con số 106 cần thiết khi các hạt nhân này hòa nhập vào nhau. Mặc dầu đồng vị của nguyên tố này chỉ sống vẻn vẹn vài phần ngàn giây, nhưng các khí cụ rất nhạy đã ghi nhận được sự ra đời của một nguyên tố siêu urani mới.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">...Trước khi kết thúc câu chuyện về crom, chúng ta hãy trở lại với hồi ký của V. X. Emelianôp. Năm 1967, ông đã viết: “Hai năm trước đây, tôi được biết một tin khiến tôi xúc động sâu sắc, nhưng tiếc thay, ở nước ta, tin đó không được ai chú ý đến. Chúng ta đã bán một mẻ ferocrom cho nước Anh - một nước mà đối với chúng ta, luôn luôn là biểu tượng của sự tiến bộ kỹ thuật. Vậy mà bây giờ nước Anh lại mua ferocrom của chúng ta! Người Anh hiểu rõ cái mà họ mua”.</span><o:p></o:p></div>

Crôm và chữ X bí ẩn

Crôm và chữ X bí ẩn Giở bất kỳ cuốn sách tra cứu nào về kim loại nào ra, giữa vô số nhãn hiệu của các loại thép, bạn sẽ nhiều lần gặp những ...

Đọc thêm »

Titan-Vật liệu vĩnh cửu

<br /><div class="MsoNormal"><span style="font-family: 'Times New Roman', serif; font-size: 18pt; line-height: 115%;">Ngày 18 tháng 8 năm 1964, một tên lửa vũ trụ đã bay lên trên đại lộ Hòa Bình ở Matxcơva. Con tàu không gian đó mặc dầu không đi tới mặt trăng hay sao Kim, song sứ mạng của nó thì không kém phần vinh dự: mãi mãi đứng yên trên bầu trời Matxcơva để hàng trăm năm sau, đài kỷ niệm lấp lánh như bạc đó phải gợi cho mọi người nhớ về con đường đầu tiên mà một công dân Xô - viết đã mở vào không gian vũ trụ.</span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Một thời gian khá dài, các tác giả của bản đồ án không chọn được vật liệu ốp mặt ngoài cho đài kỷ niệm hùng vĩ này. Ban đầu người ta định thiết kế đài kỷ niệm bằng thủy tinh sau đó bằng chất dẻo, và sau nữa bằng thép không gỉ. Nhưng tất cả các phương án đó đã bị chính các tác giả hủy bỏ. Sau nhiều lần suy đi tính lại và sau những cuộc thử nghiệm kéo dài đã đi đến quyết định dùng những tấm titan được đánh bóng sáng ngời để làm vỏ bọc.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Tại sao lại chính titan được giao phó sứ mạng quang vinh là kể lại cho các thế hệ mai sau về kỳ công của những người ở thời đại chúng ta?<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Không phải ngẫu nhiên mà titan được gọi là vật liệu vĩnh cửu. Nhưng trước khi nói đến những tính chất của nó, chúng ta hãy tìm hiểu tiểu sử của kim loại này.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5qlY5n9YU_AoU8ABMkRHTlT-6o20xV9b87DG3X8-uClFq7gy2tx9Gyk72Yhy6wCLLXPaQH1CoxcAotq8h2s3fDo7JqR6lnS3ny5LLfe1RL4kOA0eSix6MxWSTPHGLLY0Y2PrffaBxmxM/s1600/Titanium.JPG" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj5qlY5n9YU_AoU8ABMkRHTlT-6o20xV9b87DG3X8-uClFq7gy2tx9Gyk72Yhy6wCLLXPaQH1CoxcAotq8h2s3fDo7JqR6lnS3ny5LLfe1RL4kOA0eSix6MxWSTPHGLLY0Y2PrffaBxmxM/s400/Titanium.JPG" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="color: purple; font-family: Georgia, Times New Roman, serif; font-size: large;"><i><b>Titan-Vật liệu vĩnh cửu</b></i></span></td></tr></tbody></table><div class="MsoNormal" style="text-align: center;"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nếu như titan phải điền câu trả lời vào phiếu điều tra, thì ở mục “Anh có đổi họ lần nào không?”, nó buộc phải ghi rõ là trước năm 1795, nó được gọi là “menakin”. Một linh mục người Anh tên là Uyliam Grêgo (William Gregor) đã phát hiện ra nó vào năm 1791 và đặt cho nó cái tên ấy. Trong những lúc rảnh rỗi, vị linh mục này thường say mê nghiên cứu khoáng vật học và hóa học. Gần giáo phận của mình, tại thị trấn Menacan trên bán đảo Cornuon, ông đã tình cờ nhặt được một khoáng vật lạ, trông giống như những hạt cát to tối mầu. Rồi từ khoáng vật này, ông đã tìm ra một nguyên tố mà trước đó chưa ai biết. Grêgo đặt tên cho khoáng vật này là Menacanit và cho nguyên tố mới tìm được là Menakin.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nhưng có lẽ nguyên tố này không hợp với cái tên ấy nên ngay từ dịp đầu tiên vào năm 1795, khi nhà hóa học người Đức tên là Martin Claprôt lần thứ hai phát hiện được nguyên tố này trong khoáng vật rutin, ông đã thay cho nó một cái tên khác đẹp đẽ hơn - đó là titan. Trong thần thoại Hy Lạp, các con trai của Gêia - nữ thần đất, được gọi là titan.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Hai năm sau người ta mới biết rằng, Grêgo và Claprôt đã phát hiện ra cùng một nguyên tố mà từ đó tới nay mang một cái tên đầy kiêu hãnh - titan.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Phát hiện ra một nguyên tố - điều đó không có nghĩa là đã tách được nguyên tố ấy ở dạng tinh khiết. Cả Grêgo lẫn Claprôt đều chỉ thu nhận được một hợp chất hóa học của titan với oxi - đó là một thứ bột kết tinh màu trắng của titan oxit. Việc tách titan ra khỏi các hợp chất của nó quả thật là một bài toán hiểm hóc. Nhiều nhà hóa học nổi tiếng của thế kỷ trước đã cố gắng giải bài toán đó, nhưng sự thất bại đã chờ đón họ.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Có một thời người ta tưởng những cuộc tìm tòi của nhà hóa học người Anh là Urônlaxtơn (Wollaston) đã thành công tốt đẹp... Năm 1823, khi nghiên cứu các tinh thể tìm thấy trong xỉ lò luyện kim, ông đã đi đến kết luận rằng, chất tinh khiết đó không phải là cái gì khác mà chính là titan nguyên chất. Sau 33 năm, nhà hóa học người Đức là Vuêle đã xác định rằng, các tinh thể đó là một hợp chất của titan với nitơ và cacbon, chứ hoàn toàn không phải là titan tự do như Urônlaxtơn đã lầm tưởng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trong nhiều năm mọi người đều nghĩ rằng, nhà bác học Thụy Điển nổi tiếng là Becxêliut đã thu được titan kim loại lần đầu tiên vào năm 1825 khi khử kali flotianat bằng natri kim loại. Nhưng ngày nay, khi so sánh các tính chất của titan và của sản phẩm mà Becxêliut đã thu nhận được thì có thể khẳng định rằng, vị thư ký suốt đời của Viện hàn lâm khoa học hoàng gia Thụy Điển đã lầm vì titan nguyên chất nhanh chóng hòa tan trong axit flohidric (khác với nhiều axit khác), còn titan của Becxêliut thì chống lại được tác dụng của axit đó.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Mãi đến năm 1875, nhà khoa học người Nga là Đ. K. Kirilôp mới điều chế được titan kim loại. Ông đã công bố kết quả của công trình này trong tập sách nhỏ “Nghiên cứu về titan”. Nhưng trong những điều kiện của nước Nga dưới thời Nga hoàng thì công trình nghiên cứu quan trọng này không được một ai chú ý đến, vì vậy mà nó bị lãng quên.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1887, sau khi khử titan tetraclorua bằng natri kim loại trong bình thép kín mít, hai người đồng hương của Becxêliut là Ninxơn và Petecxơn đã thu được một sản phẩm khá tinh khiết - chứa khoảng 95% titan.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nhà hóa học Pháp là Muatxan (Moissan) đã tiến thêm một bước trên con đường đi đến titan nguyên chất vào năm 1895. Ông đã khử titan oxit bằng cacbon trong lò hồ quang, sau đó cho kim loại thu được qua hai lần tinh luyện nữa. Titan của ông chỉ chứa vẻn vẹn 2% tạp chất.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cuối cùng, năm 1910, sau khi hoàn thiện phương pháp của Ninxơn và Petecxơn, nhà hóa học người Mỹ là Hântơ (Hunter) đã thu được vài gam titan tương đối tinh khiết. Sự kiện này đã gây nên tiếng vang lớn ở nhiều nước. Chính vì vậy mà cho đến nay, nhiều người vẫn lầm tưởng là Hântơ chứ không phải là những người trước ông đã lần đầu tiên tách được titan ở dạng tinh khiết<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Như vậy là đã điều chế được titan ở dạng nguyên chất. Tuy nhiên nó được coi là nguyên chất một cách khá gượng ép, vì nó vẫn còn chứa vài phần ngàn tạp chất. Chỉ vài phần ngàn thôi...Nhưng, “con sâu làm rầu nồi canh”. Các tạp chất làm cho titan trở nên giòn, không bền và không chịu được gia công cơ học. Thế là nó lại mang tiếng xấu như một thứ kim loại vô dụng, không dùng được vào việc gì cả. Tất nhiên, với bản nhận xét như vậy thì titan không thể mơ tưởng đến một công việc trọng trách. Đành phải hài lòng với những vai trò thứ yếu vậy thôi.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngay từ năm 1908, Roze và Batơran ở Mỹ và Farup ở Na Uy đã đề nghị sản xuất bột trắng chứ không phải tạp chất của chì hoặc của kẽm như trước kia vẫn làm, mà bằng titan oxit. Dùng loại bột trắng này có thể nhuộm trắng được một bề mặt rộng gấp vài lần so với dùng bột trắng chì hoằc kẽm. Vả lại, bột titan trắng không độc (còn bột chì trắng thì rất độc), vì titan oxit vô hại đối với cơ thể con người. Trong y học đã xảy ra trường hợp có người đã “uống” một lần gần nửa kilôgam chất này mà không hề bị một hậu quả đáng buồn nào.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Dần dần, titan oxit được sử dụng để nhuộm màu cho da, vải, được dùng trong ngành sản xuất thủy tinh, sứ, men, ngọc nhân tạo.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Một hợp chất khác của titan cũng đã tìm được việc làm. Đó là titan tetraclorua mà trên đây đã nói tới, do nhà hóa học người Pháp là Đuma điều chế được lần đầu tiên vào năm 1826. Khả năng tạo ra màn khói ngụy trang dày đặc của hợp chất này đã được sử dụng rộng rãi trong thời kỳ chiến tranh thế giới thứ nhất. Còn trong những năm hòa bình thì nó được dùng để sưởi ấm cho cây cỏ trong những cơn rét buốt của buổi sáng mùa xuân.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Song, như chúng ta sẽ thấy dưới đây, titan hoàn toàn có quyền đồi hỏi một công việc quan trọng và lý thú hơn.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Và cuối cùng nhà bác học người Hà Lan là Van Aken (Van Arkel) và Đơ Bua (De Bur) đã điều chế được titan với độ tinh khiết rất cao bằng cách phân giải titan tetraclorua nhờ một sợi dây vonfram nung đỏ. Thế là đã đến lúc mà quan niệm từng thịnh hành về tính giòn của titan không đứng vững nữa; bởi vì kim loại mà Van Aken và Đơ Bua điều chế được thì lại có tính dẻo rất cao: có thể rèn được nó khi nguội chẳng khác gì sắt; có thể cán nó thành lá, thành tấm, thành sợi, thậm chí thành lá cực mỏng. Ngày nay, cái tên đầy kiêu hãnh mà nguyên tố này mang không còn khiến một ai cảm thấy là một “trò mỉa mai của số phận” như trước nữa. Trước mắt nó là một con đường rộng mở để đi vào thế giới kỹ thuật.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Hình như để tỏ lòng biết ơn vì đã được giải thoát khỏi vòng tù hãm của các hợp chất, nên titan bắt đầu làm cho các nhà bác học phải sửng sốt về những tính chất kỳ diệu của mình. Chẳng hạn, người ta thấy rõ rằng, titan nhẹ hơn sắt gần hai lần nhưng lại bền hơn nhiều loại thép. Về độ bền tính theo trọng lượng thì titan không có đối thủ trong số các kim loại công nghiệp. Ngay cả một kim loại như nhôm cũng phải thua kém titan về nhiều mặt, vì titan chỉ nặng gấp rưỡi nhôm nhưng lại bền hơn nhôm đến sáu lần. Một điều hết sức quan trọng nữa là titan vẫn giữ được độ bền của mình ở nhiệt độ cao (đến 500 độ C, còn nếu pha thêm các nguyên tố điều chất vào thì đến 650 độ C), trong khi đó, độ bền của đa số các hợp kim nhôm lại giảm xuống đột ngột ngay cả ở 300 độ C.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Titan là một kim loại rất cứng: nó cứng hơn nhôm và đồng rất nhiều, thậm chí còn cứng hơn cả sắt. Giới hạn chảy của một kim loại càng cao thì các chi tiết làm bằng kim loại ấy chịu đựng tải trọng sử dụng càng tốt và giữ nguyên được hình dạng và kích thước của mình càng lâu. Giới hạn chảy của titan cao gấp năm lần so với nhôm và gần gấp ba lần so với sắt.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Không có gì đáng ngạc nhiên khi một câu hỏi được đặt ra cho các công trình sư hàng không là nên giao phó việc khắc phục chướng ngại âm thanh cho kim loại nào, thì họ đã chọn ngay titan. Ngay từ những năm 60, trên báo chí nước ngoài đã xuất hiện những dòng tin nói về việc Mỹ đã chế tạo máy bay phản lực siêu âm “Chim đen” đạt tới tốc độ hơn 3.200 kilomet trong một giờ. Thân của máy bay này được làm bằng titan. Kể từ đó, chỗ đứng của titan trong ngành chế tạo máy bay đã được củng cố rõ rệt: các bộ phận bên ngoài của máy bay (khoang động cơ, cách phụ, bánh lái) cùng nhiều cụm máy và chi tiết - từ động cơ cho đến các đinh ốc - đều được làm bằng các hợp kim của titan. Nhờ có titan nên các máy bay trở nên nhẹ hơn, nghĩa là trọng tải của chúng tăng lên. Chẳng hạn, chỉ riêng việc thay thế các bulông thép của động cơ bằng bulông titan mà trong một loại máy bay khu trục, khối lượng của động cơ giảm đi gần một trăm kilogam. Theo dự tính của các chuyên gia thì trong những năm sắp tới, tỉ lệ các kết cấu bằng titan và bằng các hợp kim titan trong những loại máy bay có tốc độ gấp 2 - 3 lần tốc độ âm thanh sẽ lên đến 60 - 90 %.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nếu không có kim loại này thì kỹ thuật vũ trụ sẽ không làm nên công chuyện gì. Đặc biệt, những thùng titan để chứa oxi lỏng và hiđro lỏng đã tỏ rõ những tính năng sử dụng tuyệt vời: ở nhiệt độ cực thấp, titan vẫn không bị phá hủy như đa số các kim loại khác, mà ngược lại, còn trở nên bền vững hơn. Có lẽ titan sẽ là vật liệu kết cấu chủ yếu của các hạng mục công trình được lắp ráp trực tiếp trong vũ trụ. Các thí nghiệm do các nhà du hành vũ trụ Xô - viết Gheorghi Sônin và Valeri Cubaxôp tiến hành hồi năm 1969 đã cho thấy rằng, trong những điều kiện của chân không vũ trụ, kim loại này dễ hàn và dễ cắt.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Không phải chỉ riêng các công trình sư về thiết bị vũ trụ mới kính nể titan. Chẳng hạn, các kỹ sư Cộng hòa dân chủ Đức đã sử dụng lớp mạ bằng titan để tăng độ bền cho các chi tiết đồng hồ đeo tay: một lớp titan cực mỏng, chỉ 0,2 micron, đã nâng cao tuổi thọ của cơ cấu đồng hồ lên vài lần và còn làm tăng cả độ chính xác nữa. Nhật Bản đã chế tạo một loại máy ảnh chuyên dùng cho các phóng viên thể thao; nó cho phép chụp được những tấm ảnh với thời gian phơi sáng là 1/4000 giây: sở dĩ đạt được như vậy là nhờ có hợp kim titan để làm cửa rèm bắt ảnh. Khung xe đạp làm bằng titan chỉ nặng hơn 1 kilogam còn cả chiếc xe đạp thì nặng chưa đến 7 kilogam. Những chiếc xe đạp nhẹ bỗng này rất được các nhà thể thao ưa chuộng. Những người đua thuyền siêu hạng cũng sẵn sàng thay những chiếc thuyền thoi cũ bằng những thuyền thoi mới làm bằng sợi than và các hợp kim titan: chiếc thuyền mái tám chèo như vậy nhẹ hơn so với chiếc thuyền trước đây ít nhất là 20 kilogam.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Titan cũng làm cho các nhà hóa học phải chú ý đến mình. Tại một nhà máy, người ta đã làm một thí nghiệm như sau. Họ chế tạo ba máy bơm bằng gang, bằng thép không gỉ và bằng titan để bơm các chất lỏng có tính ăn mòn cao. Chiếc thứ nhất đã “bị ăn” sau ba ngày đêm, chiếc thứ hai chịu được mười ngày, còn chiếc thứ ba (bằng titan) thì sau nửa năm làm việc không nghỉ vẫn nguyên vẹn, không bị hư hại gì.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Mặc dầu titan vẫn còn khá đắt, nhưng trong nhiều trường hợp, dùng nó để thay thế các vật liệu rẻ tiền hơn thì vẫn có lợi về mặt kinh tế. Chẳng hạn, thân thùng phản ứng của một thiết bị hóa học nếu làm bằng titan thì đắt gấp bốn lần so với làm bằng thép không gỉ. Nhưng thùng phản ứng bằng thép chỉ dùng được sáu tháng, còn thùng bằng titan thì dùng được mười năm. Ngoài ra, hãy cộng thêm những chi phí cho việc thay thùng thép thường kỳ và những thiệt hại do sự ngưng trệ thiết bị thì sẽ thấy rõ ràng, mặc dầu nghe có vẻ như nghịch lý, rằng titan đắt tiền vẫn rẻ hơn thép rẻ tiền.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Tại cuộc triển lãm về sử dụng titan trong công nghiệp được tổ chức mấy năm trước đây ở London đã trưng bày rất nhiều loại thiết bị làm bằng titan để trang bị cho các nhà máy hóa chất. Các ống phun làm bằng titan sau khi làm việc hơn hai tháng trong môi trường khí sunfurơ nóng vẫn có thể tiếp tục làm việc thêm nữa, dường như trong chúng chưa hề xảy ra chuyện gỉ cả; còn các ống phun bằng thép không gỉ thì bị hỏng ngay sau vài giờ làm việc. Titan được sử dụng rất có hiệu quả để chế tạo các chi tiết làm việc trong môi trường khí clo, hơi axit sunfuric hoặc nitric và các hóa chất ăn mòn khác. Một số xí nghiệp đã sắm cả những ống thông gió đồ sộ bằng kim loại này, cao đến 120 mét. Tất nhiên, cái ống như vậy là đắt tiền, nhưng sau đó, nó đứng vững hàng trăm năm ròng mà không cần sửa chữa gì cả - tất cả mọi chi phí sẽ được bù lại một cách dư thừa.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Titan được sử dụng rộng rãi để sản xuất các loại hợp kim cứng dùng làm dụng cụ cắt gọt. Chỉ một lớp phủ cực mỏng bằng titan cacbua cúng đủ nâng cao hẳn những tính năng cắt gọt của dụng cụ, làm cho chất lượng bề mặt của sản phẩm được gia công trở nên tốt hơn.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các dụng cụ phẫu thuật tuyệt vời làm bằng các hợp kim titan rất được ca ngợi. Bác sĩ Liên Xô Iuri Xenkevich - người tham gia đoàn thám hiểm quốc tế dưới sự lãnh đạo của nhà du lịch nổi tiếng Tur Heyerdahl người Na Uy, đã mang theo trong chuyến vượt biển rất dài ngày trên chiếc bè “Ra” bằng cỏ giấy một bộ dụng cụ phẫu thuật bằng titan - nó vừa nhẹ vừa bền vừa chống được ăn mòn.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trong những năm 60, các nhà bác học đã chế tạo được một thứ hợp kim kỳ lạ gồm niken và titan, gọi là nitinon. Nó có một tính chất khác thường là “nhớ” được quá khứ của mình, hay nói một cách chính xác hơn, nó lấy lại được hình dạng ban đầu của mình sau khi bị biến dạng do gia công (điều này sẽ được kể tỉ mỉ trong mục “con quỷ đồng” viết về niken).<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Hồi đầu thế kỷ XX, trong các nhà luyện kim nổi lên một ý kiến cho rằng, titan là một tạp chất có hại đối với sắt. Phải qua nhiều năm mới chứng minh được tính mơ hồ của cách nhìn nhận đó. Ngày nay, luyện kim là một trong những ngành tiêu thụ titan nhiều nhất. Có thể kể ra hàng trăm nhãn thép và hợp kim có chứa nguyên tố này với một lượng nào đó. Titan được pha thêm vào thép không gỉ để ngăn chặn sự ăn mòn sâu vào các tinh thể. Trong các hợp kim chịu nóng có hàm lượng crom cao, titan làm giảm độ lớn của các hạt, làm cho các hợp kim có cấu trúc tinh thể mịn hạt và đồng nhất. Trong các hợp kim chịu nóng khác, titan dùng làm nguyên tố tăng độ bền.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ái lực lớn của titan đối với oxi (chúng ta còn trở lại vấn đề này) cho phép sử dụng nó để khử oxi cho thép. So với silic là một trong những chất khử oxi chủ yếu, thì khả năng khử oxi của titan cao hơn khoảng mười lần. Titan cũng có vai trò như vậy đối với nitơ. Việc khử hết các chất khí cho thép góp phần nâng cao các tính chất cơ học và tăng độ bền ăn mòn của thép.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Một trong những tính chất tuyệt với của titan là khả năng chống ăn mòn - kẻ thù độc ác nhất của các kim loại, rất cao. Trên bề mặt một tấm titan ngâm trong nước biển sau mười năm vẫn không hề thấy một dấu vết han gỉ nào (sau thời gian ấy, nếu một tấm sắt thì họa may chỉ còn dấu vết của nó trong trí nhớ mà thôi). Nhưng đâu phải chỉ chục năm mà thôi: các phép tính đã cho thấy rằng, nếu thí nghiệm này được bắt đầu từ một ngàn năm về trước, chẳng hạn, từ khi nước Nga chính thức nhận chính giáo Cơ Đốc làm quốc giáo (vào năm 988 - 989), thì đến nay, lớp ăn mòn chỉ có thể “gặm” sâu vào tấm titan vẻn vẹn có 0,02 milimet. Vì vậy, thật là dễ hiểu khi các nhà đóng tàu biển, xây dựng thủy lợi, thiết kế khí cụ lặn sâu đều bảy tỏ thiện cảm với titan chẳng kém gì các công trình sư hàng không và các nhà hóa học. Hãng “General Electric” ở Mỹ đựng định xây dựng một đồ án xây dựng các trạm nghiên cứu ngầm dưới biển có người điều khiển. Các trạm này có thể đặt ở độ sâu 3.700 mét. Trong các đồ án này, các hợp kim titan đóng một vai trò quan trọng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Chính vì titan có độ bền ăn mòn cao nên những người sáng tạo đài tưởng niệm để mãi mãi ghi nhớ việc con người chinh phục không gian vũ trụ đã chọn đích danh kim loại này làm vật liệu ốp ngoài. Trong khoảng những năm đó, người ta còn dự định sử dụng titan vào một công trình đồ sộ nữa. Tại cuộc thi chọn các đồ án xây dựng đài kỷ niệm 100 năm ngày thành lập hội viễn thông quốc tế do UNESCO tổ chức, đồ án của các kiến trúc sư Xô - viết đã đoạt giải nhất (trong số 213 đồ án được trình bày). Đài kỷ niệm dự kiến đặt tại Quảng trường Các dân tộc ở Giơnevơ sẽ là hai vỏ sò bằng bê tông cao 10,5 mét được ốp bằng những tấm titan nhẵn bóng. Đi dọc theo một con đường nhỏ giữa hai vỏ sò này, người ta sẽ nghe được giọng nói, tiếng bước chân của mình, tiếng ồn ào của thành phố, sẽ thấy các hình ảnh của mình ở tâm các vòng tròn mất hút dần vào khoảng xa vô tận. Đồ án này cho đến nay vẫn chưa được thực hiện, nhưng một đài kỷ niệm khác kiểu tháp nhọn của tác giả Liên Xô cũng làm bằng titan hiện đang tô điểm cho công viên Cung các dân tộc ở Giơnevơ. Đó là một đài kỷ niệm cao 28 mét, tượng trưng cho lòng khát khao của con người muốn vươn tới những tầm xa vũ trụ và những thành tựu đã đạt được trên con đường đó. Năm 1971, Liên Xô đã chuyển công trình này làm quà tặng cho Liên hợp quốc.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1980, tượng kỷ niệm Iuri Gagarin đã được dựng lên ở Maxcơva. Thân hình cao 12 mét của nhà du hành vũ trụ đầu tiên trên trái đất đặt trên đỉnh cột cao vút, mà cũng là mô hình con tàu vũ trụ “Phương Đông” đã hoàn thành chuyến bay lịch sử, đều được làm bằng titan. Không thể hình dung nổi toàn cảnh Lêningrat nếu không có hai ngọn tháp lầu chuông nổi tiếng ở Bản doanh hải quân và ở Pháo đài Petropaplôpxcơ. Hiện nay, một ngọn tháp lầu chuông thứ ba được đặt lên tòa nhà của bến cảng lớn nhất Liên Xô trên đảo Vasilliepxki. Ngọn tháp lầu chuông mới trang điểm cho hải cảng Panmira phương bắc (Panmira là một thành phố cổ ở đông bắc Xyri, vốn là trung tâm buôn bán và thủ công nghiệp rất phồn thịnh vào khoảng thế kỷ I - III. Trong văn chương Nga, người ta thường ví Lêningrat là Panmira phương bắc -N. D.) này cũng được làm bằng titan - thứ vật liệu mà các kiến trúc sư, các nhà điêu khắc và xây dựng đều ưa chuộng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Nếu như người Hy Lạp cổ xưa mà biết đến titan thì rất có thể họ đã sử dụng nó làm vật liệu để xây dựng những tòa nhà của thành Acropôn ở Aten. Nhưng tiếc thay, các nhà kiến trúc thời xưa không có thứ “vật liệu vĩnh cửu” này. Những công trình sáng tạo tuyệt vời của họ đã phải chịu tác động hủy diệt của hàng bao thế kỷ. Thời gian đã tàn nhẫn phá hoại những di tích của nền văn hóa Hy Lạp. Đến đầu thế kỷ XX này, người ta thấy rằng, thành Acropôn ngày một điêu tàn ấy phải được sửa chữa. Thế là các bộ phận riêng rẽ của tòa nhà đã được chằng chống bằng những khung thép. Song chỉ được mấy năm, lớp gỉ đã gặm mòn kim loại, nhiều phiến đá hoa cương đã bị sụp xuống và nứt nẻ. Để cứu Acropôn khỏi bị hư hại, người ta đã quyết định thay các khung thép bằng các khung titan để khỏi bị ăn mòn.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Tính không nhiễm từ của titan là một đặc tính quan trọng của nó: ngay cả những từ trường mạnh cũng không thể tác động đến titan. Trong nhiều trường hợp, “miễn dịch kháng từ” như vậy rất có ích. Chẳng hạn những người tham gia đoàn thám hiểm bắc cực của báo “nước Nga Xô - viết” hồi năm 1983 đã đem theo chiếc từ kế duy nhất của họ ở trên chiếc xe trượt không nhiễm từ làm bằng titan. Đoàn thám hiểm này đã dùng xe trượt do chó kéo để vượt hơn chục ngàn kilomet dọc theo bờ bắc băng dương.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Như vậy, titan là một kim loại may mắn có những tính chất quý báu. Không phải ngẫu nhiên mà nhà luyện kim nổi tiếng của Liên Xô, viện sĩ I. P. Barđin đã phấn đấu để phát triển cho kỳ được kỹ thuật luyện titan ở Liên Xô. Ông đã viết: “Ngày nay, nói đến kim loại không có nghĩa chỉ là gang và thép... Đó còn là titan - một đối thủ trẻ của sắt, hơn hẳn sắt về tất cả các đặc điểm “tính cách” của mình - vừa nhẹ, vừa bền, vừa chịu nhiệt, vừa chống ăn mòn”. Vậy thì tại sao cho đến nay, titan vẫn chưa được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp như thép hoặc nhôm chẳng hạn?<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Giá cao - đó chính là điều đã kìm hãm việc sử dụng titan ở một chừng mực nào đó. Nói cho đúng thì “khuyết điểm” này không phải là bẩm sinh, mà chỉ là do quá khó khăn trong việc tách titan ra khỏi quặng. Nếu lấy giá thành tương đối của titan trong tinh quặng làm đơn vị, thì sau một quãng đường công nghệ dài và phức tạp mà titan phải vượt qua trong quá trình biến ra thành phẩm là lá mỏng, giá thành của nó tăng lên hàng trăm lần. Nhưng đó là một điều bất hạnh có thể cứu vãn được: công nghệ sản xuất kim loại mới này đang được hoàn thiện không ngừng, và không phải quá lâu nữa, sẽ đến lúc nó cũng rẻ như nhôm - thứ kim loại mà mới hồi cuối thế kỷ trước còn đắt như các kim loại quý hiếm. Rồi đây trong tủ kính của các cửa hàng có thể sẽ gặp những bộ dụng cụ ăn uống và làm bếp bằng titan và bằng các hợp kim của nó - titan sẽ “đi vào quần chúng”.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Cho đến rất gần đây (và hiện giờ đôi khi vẫn thế) người ta vẫn liệt titan vào hàng các kim loại hiếm mà hoàn toàn không có căn cứ. Thực ra thì trong thiên nhiên, các nguyên tố hay gặp hơn titan cũng chẳng nhiều lắm. Lượng titan có trong vỏ trái đất còn cao gấp mấy lần so với trữ lượng các kim loại như đồng, kẽm, chì, vàng, bạc, platin, crom, vonfram, thủy ngân, molipđen, bitmut, antimon, niken, thiếc cộng lại. Thế mà hiếm ư?<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Tuy nhiên, về mặt nào đó thì thuật ngữ “hiếm” cũng có một mối quan hệ nào đó với Titan: chính là hiếm có thứ đất đá không chứa nguyên tố này với một hàm lượng nào đó. Người ta đã biết khoảng 70 khoảng vật của titan mà trong đó nó ở dạng oxit hoặc các muối của axit titanic. Trong số đó, inmenit (mà trước đây gọi là menacanit), rutin, peropsit và sfen là có ý nghĩa thực tiễn lớn nhất. “Phe nhóm” các khoáng vật chứa titan ngày càng mở rộng. Tại vùng đài nguyên Lovozero trên bán đảo Cola, các nhà địa chất đã tìm thấy một thứ đá (nói chính xác hơn là một hạt cát vì nó chỉ cân nặng vài phần mười gam) mà trước đây chưa biết và đặt tên cho nó là natisit, bởi vì các thành phần chủ yếu của nó là natri, titan và silic. Ở phía bắc vùng cận Baican người ta đã tìm thấy một tinh thể tí hon của một khoáng vật mới chứa titan. Để tôn vinh nhà vật lý học Xô viết xuất sắc - viện sĩ L. Đ. Lanđau, khoáng vật cực kỳ hiếm này được gọi là lanđaunit.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trên trái đất có khoảng chừng hơn 150 mỏ titan lớn, gồm các mỏ quặng và các mỏ sa khoáng. Nhưng dù trái đất có giàu khoáng sản đến đâu đi chăng nữa, thì sớm hay muộn rồi các kho tàng dưới đất cũng sẽ đến ngày cạn kiệt. Bởi vậy, các nhà bác học và các nhà văn viễn tưởng thường hay hướng về đáy đại dương và vào vũ trụ xa xôi. Một trong những nhân vật chính trong cuốn tiểu thuyết khoa học viễn tưởng “tinh vân tiên nữ” của I. A. Epremôp - nhà cổ sinh vật học kiêm nhà văn Xô viết nổi tiếng, tên là Đar Vater, làm việc tại một xí nghiệp mỏ titan dưới nước, gần bờ biển Nam Mỹ. Đây là cảnh tượng hiện ra trước mắt nhân vật khi anh ta đến đây để bắt tay vào công việc: “ Xa xa ngoài biển hiện lên một dải cát nhân tạo mà ở phần cuối của nó có một ngọn tháp bị sóng nước bao quanh. Ngọn tháp này dừng ở rìa sườn lục địa, cắm dốc xuống đại dương đến độ sâu khoảng một kilomet. Dưới tháp này, một giếng mỏ lớn đi thẳng xuống đất, có dạng một cái ống xi măng rất dày để chống lại áp lực của nước sâu. Ở đáy biển, ống này chọc đúng vào đỉnh một quả núi ngầm hầu như hoàn toàn bằng rutin (titan oxit) nguyên chất và luồng nước đục ngầu pha lẫn các chất khoáng phế thải lan tỏa ra xung quanh được đưa lên mặt đất”.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Ngay từ trước khi con tàu vũ trụ “Apollo” của Mỹ và các trạm tự động “Mặt trăng” của Liên Xô đưa được các mẫu đất đá trên mặt trăng về trái đất, một số nhà bác học đã nêu lên giả thuyết rằng, đất đá trên mặt trăng chứa khá nhiều titan. Hiện nay, giả thuyết của ngày hôm qua đã trở thành sự thực được xác minh bằng thực nghiệm. Có thể trong tương lai không xa, biết đâu báo chí sẽ đưa tin xí nghiệp mỏ titan đầu tiên trên mặt trăng bắt đầu hoạt động ở một nơi nào đó trong vùng biển Bình Yên hoặc trong vùng đại dương Bão Táp.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Các nhà du hành vũ trụ Xô viết Piôt Climuc và Valentin Lêbêđep (đoàn phi hành trên con tàu vũ trụ “Liên hợp - 13”) đã đưa về trái đất những số liệu thú vị. Họ đã thu nhận được ảnh phổ tử ngoại của một trong những tinh vân hành tinh mà các nhà thiên văn học luôn luôn quan tâm đến. Tinh vân điển hình là một thành tạo dạng khí với một ngôi sao nóng ở trung tâm. Bởi vì các thiên thể này ở rất xa hành tinh của chúng ta nên thông tin về chúng hết sức nghèo nàn. Sau nhiều năm nghiên cứu các tinh vân hành tinh mới chỉ phát hiện được 17 nguyên tố hóa học, hơn nữa, trong suốt một phần tư thế kỷ qua không hề nhận được tin tức gì về điều này từ vũ trụ xa thẳm. Và thế là các khí cụ trên con tàu “Liên hợp - 13” đã xác đinh chắc chắn rằng, ở một tinh vân hành tinh còn có hai nguyên tố nữa là nhôm và titan.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Như vậy, cả hành tinh của chúng ta, cả những “người bạn đường” gần gũi nhất của nó và cả các thiên thể khác đều không có lý do gì để “kêu ca” là không có titan. Song còn phải tách nó ra khỏi quặng và đưa nó vào trạng thái mà có thể sử dụng được trong kỹ thuật hiện đại. Nhiệm vụ này thật không dễ dàng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Vấn đề là ở chỗ hợp chất của titan với oxi (mà nguyên tố này lại thường gặp trong thiên nhiên ở dạng hợp chất như vậy) là một trong những hợp chất bền vững nhất trong hóa học. Dù là dòng điện hay nhiệt độ cao đều không thể tách titan ra khỏi vòng tay của oxi. Điều đó đã bắt buộc các nhà bác học phải tìm kiếm những con đường gián tiếp để điều chế titan ở dạng tự do. Năm 1940, nhà bác học người Mỹ là Kron đã đề xuất cái gọi là phương pháp nhiệt magie để sản xuất titan với quy mô công nghiệp. Thực chất của phương pháp này như sau. Đầu tiên, dùng clo và cacbon để chuyển titan oxit thành titan tetraclorua. Xử trí với clo (bây giờ nó chiếm vị trí của oxi) thì dễ hơn nhiều. Một nguyên tố chẳng hạn như magie hoàn toàn có thể giải quyết được nhiệm vụ này. Do phản ứng giữa titan tetraclorua và magie, một khối bọt xốp gồm titan, magie và magie clorua được tạo thành. Đem nấu lại trong chân không hoặc trong môi trường khí trơ (để cho oxi và nitơ của không khí không lọt được vào kim loại), khối bọt xốp này sẽ biến thành titan đặc sít tinh khiết. Để thu được titan đặc biệt tinh khiết, người ta sử dụng phương pháp iođua do các nhà bác học quen biết của chúng ta là Van Aken và Đơ Bua đề xuất.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Làm cho titan trở nên rẻ hơn - nhiệm vụ này đang được các viện nghiên cứu hóa học chuyên ngành giải quyết. Số viện như thế ngày một tăng lên. Ở Cleveland (nước Mỹ) cách đây không lâu đã thành lập một viện mới chuyên nghiên cứu các kim loại nhẹ. Một điều thú vị là tại buổi lễ khánh thành, dải băng truyền thống căng ở cổng vào viện được làm bằng ... titan. Để cắt dải băng này, ông thị trưởng thành phố đã buộc phải dùng đèn xì và kính bảo hiểm thay cho kéo.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Trong thời đại chúng ta, hàng ngàn nhà bác học đang chú ý đến titan. Tại rất nhiều phòng thí nghiệm, các mẫu kim loại này hàng ngày phải chịu đựng những “cực hình” tàn khốc: người ta kéo đứt thành từng mảng, bẻ queo, nấu trong các axit và các chất kiềm, nung đỏ, làm lạnh đến nhiệt độ cực thấp, đặt vào đó những tải trọng rất lớn, rồi dòng điện cao tần và siêu âm.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Và titan đang tiết lộ với con người những điều bí mật của mình...</span><o:p></o:p></div>

Titan-Vật liệu vĩnh cửu

Ngày 18 tháng 8 năm 1964, một tên lửa vũ trụ đã bay lên trên đại lộ Hòa Bình ở Matxcơva. Con tàu không gian đó mặc dầu không đi tới mặt trăn...

Đọc thêm »

Chuyện kể về khí cười N2O

<br /><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">N2O – nitơ (I) oxit không màu, mùi thơm, có thể tác động vào đường truyền dẫn thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, sảng khoái đột biến nên được gọi là “khí cười”. Vậy "khí cười" được phát hiện như thế nào , chúng ta hãy cùng tìm hiểu nhé!<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: center;"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;"> <table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj4SQhhO7RR-4k3E8n2ESoUG85It1lN27Wyn2HQ38Mdlte5XVFPCJBDRVq8fh4Fmzm-0gOWAS2puyjEiwbEkJOUNgbCFAp6rgZ5P2CtYod6eCtkp8DUbvFy-FrciWgNIJSuAxaMfxaep78/s1600/khi+cuoi+n2o.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEj4SQhhO7RR-4k3E8n2ESoUG85It1lN27Wyn2HQ38Mdlte5XVFPCJBDRVq8fh4Fmzm-0gOWAS2puyjEiwbEkJOUNgbCFAp6rgZ5P2CtYod6eCtkp8DUbvFy-FrciWgNIJSuAxaMfxaep78/s400/khi+cuoi+n2o.jpg" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: 24px; line-height: 27px; text-align: start;">"Khí cười” là thảm họa với tầng ozone</span></td></tr></tbody></table></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Năm 1798, Humphry Davy được mời tới Bristol (Anh) để làm giám đốc Viện điều dưỡng bằng chất khí. Khi đó, ông mới 20 tuổi. Tại đấy, Davy có điều kiện mở rộng nghiên cứu của mình ra nhiều loại chất khí, đặc biệt là tác dụng sinh lý của chúng. Những tính chất của các chất khí mà Davy phát hiện đều do chính ông nếm, ngửi, quan sát, mặc dù có khi do vậy mà bị ốm, nằm bẹp hàng tháng trời.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Một hôm, có một vị giáo sư tới thăm Davy, vô ý đụng phải lọ N2O – Nitơ (I) oxit, Davy vừa chế xong sau bao ngày khổ công, ông vội xin lỗi Davy:<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Xin lỗi ngài Davy vô cùng.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">- Không sao, tôi sẽ chế lại ngay được thôi mà!_Davy an ủi khách.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Bỗng cả Davy và khách bật lên cười, cười rất to, rất lâu, khiến người giúp việc của Davy phải chạy tới xem có xảy ra chuyện gì không.<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Sự việc xảy ra khiến Davy tập trung vào nghiên cứu Nitơ (I) oxit. Ông thử tác dụng của nó với các súc vật như chó, mèo... thấy Nitơ oxit có tác dụng kích thích thần kinh, gây tê và tạo cảm giác khoan khoái, gây cười. Thử ngay với cơ thể mình, ông cũng nghiệm chứng điều đó, và liền đặt tên cho Nitơ oxit là "Khí cười".<o:p></o:p></span></div><div class="MsoNormal"><br /></div><div class="MsoNormal"><span style="font-family: "Times New Roman","serif"; font-size: 18.0pt; line-height: 115%;">Một hôm, ông bị đau răng nhưng vẫn cố tới phòng thí nghiệm. Sau khi hít phải "Khí cười", ông cảm thấy ngực và chân tay rung lên, không ghìm được tiếng cười phát ra, đặc biệt là răng không còn đau nữa. Tin loang ra, rất nhiều người đau răng tới tình nguyện xin dùng thử "Khí cười" và họ đều ca ngợi tác dụng làm giảm đau răng của "Khí cười". Sau đấy, "Khí cười" còn được dùng như một thứ thuốc gây tê, giảm đau cho các bệnh nhân không chỉ đau răng mà còn giúp giảm nỗi thống khổ vì bệnh tật, vui sống để điều trị bệnh tật.</span><o:p></o:p></div>

Chuyện kể về khí cười N2O

N2O – nitơ (I) oxit không màu, mùi thơm, có thể tác động vào đường truyền dẫn thần kinh tạo cảm giác hưng phấn, sảng khoái đột biến nên được...

Đọc thêm »

Thuỷ tinh có bị ăn mòn không?

<div class="intro_text" style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><table align="center" cellpadding="0" cellspacing="0" class="tr-caption-container" style="margin-left: auto; margin-right: auto; text-align: center;"><tbody><tr><td style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjUmIKIBnk_lLn4dTBe1plEtWAdjv8mkt4g80ySG7LlnxNJeEYJO7W7gtiYYerlAL_3nHw1HXJkPyR_8u4aNMe2u89ZttZe6hs4Sy4_cz90CFzO6GUAYxAE6XhuOa_AejgKRnCw4i_lIgE/s1600/thuy+tinh.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: auto; margin-right: auto;"><img border="0" height="345" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEjUmIKIBnk_lLn4dTBe1plEtWAdjv8mkt4g80ySG7LlnxNJeEYJO7W7gtiYYerlAL_3nHw1HXJkPyR_8u4aNMe2u89ZttZe6hs4Sy4_cz90CFzO6GUAYxAE6XhuOa_AejgKRnCw4i_lIgE/s400/thuy+tinh.jpg" width="400" /></a></td></tr><tr><td class="tr-caption" style="text-align: center;"><span style="font-size: small;">Thuỷ tinh có bị ăn mòn không?</span></td></tr></tbody></table></span></span></span></div><div class="intro_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Hỏi : Thuỷ tinh có bị ăn mòn không? </span></span></span></div><div class="intro_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Đáp:</span></span></span></div><div class="intro_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"> </span></span></span></div><div class="intro_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Thuỷ tinh được xem là một vật liệu kỳ diệu vì khả năng chống ăn mòn cao. Không nói đến nước, chứ các loại axit rất mạnh như axit sunfuric, nitric, clohydric, và cả nước cường toan dùng để hoà tan vàng, thuỷ tinh cũng "chấp" hết. Có điều, người ta đã lầm khi nghĩ rằng thuỷ tinh không có đối thủ.</span></span></span></div><div class="intro_text"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span></span></span><div class="body_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Các nhà khoa học từng cho rằng thủy tinh là bình đựng vạn năng, và đã bỏ vào đó axit flohydric. Không lâu sau, các bình này trở nên mờ đi. Tại sao vậy? Thì ra, axit flohydic có thể tác dụng với silicat, thành phần chủ yếu của vật liệu làm bình. Chính nhờ phản ứng này mà người ta tạo được các dấu chia độ, hoa văn,… trên các bình thuỷ tinh. Axit flohydric tác dụng với silicat theo phản ứng sau:</span></span></span></div><div class="body_text"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span></span></span><div align="center" class="body_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">CaSiO₃ + 6 HF = CaF₂ + SiF₄ + 3 H₂O</span></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span></span></span><div class="body_text"><br /></div><div class="body_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Do đó, thuỷ tinh bị ăn mòn. Phương pháp khắc, đánh dấu trang trí theo kiểu này được gọi là phương pháp khắc ăn mòn.</span></span></span></div><div class="body_text"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span></span></span><div class="body_text"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Vì bình thuỷ tinh không đựng được axit flohydric, nên người ta phải tìm một vật liệu khác, đó là chì. Nguyên tố này trơ đối với axit flohydric. Ngày nay, chất dẻo được thay thế cho chì để làm bình đựng vì nó khắc phục được tất cả các nhược điểm trên.</span></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span></span></span><div align="right" class="vne_sources"><br /></div><br /><div align="right" class="vne_sources"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">(Theo <em>10 vạn câu hỏi vì sao</em>)</span></span></span></div><br /><br /><div align="right" class="vne_sources"><br /></div>

Thuỷ tinh có bị ăn mòn không?

Thuỷ tinh có bị ăn mòn không? Hỏi : Thuỷ tinh có bị ăn mòn không? Đáp:   Thuỷ tinh được xem là một vật liệu kỳ diệu vì khả năng chống ăn mò...

Đọc thêm »

Nguyên nhân tử vong của con người theo mức thu nhập?

<span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">1.<span class="userContent"> </span></span></span></span><br /><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><span class="userContent">Gói snack thật ra chỉ có 30% là bim bim,70% còn lại là khí nitơ. Khí nitơ này được sử dụng với mục đích giữ độ giòn, cũng như là đệm khí trong quá trình vận chuyển.</span></span></span></span><br /><br /><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh_RSKN_hMne7skwggX9aEY7Q24VXmptxhBInAD3ZaailYWeU02jr6zg9Kdml0BeZ8ekMED-ClvLjmCxGZPntY1XMwfIUBbnb67Ll8c548j7ZvNli5lvqKoFCLGqLC48bsFmlZXN3-mXos/s1600/bb.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="320" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEh_RSKN_hMne7skwggX9aEY7Q24VXmptxhBInAD3ZaailYWeU02jr6zg9Kdml0BeZ8ekMED-ClvLjmCxGZPntY1XMwfIUBbnb67Ll8c548j7ZvNli5lvqKoFCLGqLC48bsFmlZXN3-mXos/s400/bb.jpg" width="400" /></a></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><br /></div><div style="text-align: left;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><span class="userContent">2. </span><br /><span class="userContent">Trái Đất đang trải qua một trong những đợt biến đổi khí hậu mạnh mẽ nhất trong 65 triệu năm qua và hiện tượng nóng lên toàn cầu đang diễn ra với tốc độ nhanh gấp 10 lần so với mọi giai đoạn lịch sử trước đó.<br /> <br /> Khí hậu đang thay đổi với tốc độ nhanh nhất kể từ khi loài khủng long tuyệt chủng. Nếu tình hình này tiếp diễn, nó sẽ tạo ra nguy cơ lớn đối với hệ sinh thái trên cạn khắp địa cầu, buộc các loài phải tiến hóa để phù hợp với điều kiện tự nhiên.</span></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhy2vYpvXb7nnYek9HMex4-07Mmt7tcBDULGYKgUh4ifanZQ51gYGQohurME7keB83GgIiA3AltgNRJc-Nj3e-1FtyyoFPAN51d36lM1u7Zz2y0maI43-bMRGbUp7rC8tBuQUb2ynlFqp4/s1600/gbc.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="400" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhy2vYpvXb7nnYek9HMex4-07Mmt7tcBDULGYKgUh4ifanZQ51gYGQohurME7keB83GgIiA3AltgNRJc-Nj3e-1FtyyoFPAN51d36lM1u7Zz2y0maI43-bMRGbUp7rC8tBuQUb2ynlFqp4/s400/gbc.jpg" width="282" /></a></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><br /></div><div style="text-align: left;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><span class="userContent">3.</span><span class="userContent"> </span></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><span class="userContent">Tổ chức Y tế thế giới phân chia nguyên nhân tử vong trên toàn thế giới theo mức thu nhập. Những nước có thu nhập cao, bệnh tim mạch là nguyên nhân hàng đầu. Trong khi ở các nước thu nhập thấp thì các bệnh đường hô hấp và nhiễm trùng khiến nhiều người chết nhất.</span></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgcjhjkp_kcxosiFrKUxDY9luGIBhYQ-UwvpbGg7V_Cq4XqR7UKPiFtQsAqh6BUEUXiG_zLPyI_cv1uYe8qOfVG9DqCppiLi4DDmmcs0NApltOtc5qjQO0WYjIp-J9op13kIemCKmCLedw/s1600/66.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="250" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEgcjhjkp_kcxosiFrKUxDY9luGIBhYQ-UwvpbGg7V_Cq4XqR7UKPiFtQsAqh6BUEUXiG_zLPyI_cv1uYe8qOfVG9DqCppiLi4DDmmcs0NApltOtc5qjQO0WYjIp-J9op13kIemCKmCLedw/s400/66.jpg" width="400" /></a></span></span></span></div><div style="text-align: left;"><br /></div><div style="text-align: right;"><span style="color: #274e13;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><span class="userContent"><span style="color: #660000;"><span style="font-family: "Trebuchet MS",sans-serif;"><b><i>Sưu tầm </i></b></span></span> </span></span></span></span></div>

Nguyên nhân tử vong của con người theo mức thu nhập?

1.   Gói snack thật ra chỉ có 30% là bim bim,70% còn lại là khí nitơ. Khí nitơ này được sử dụng với mục đích giữ độ giòn, cũng như là đệm ...

Đọc thêm »

MỘT VÀI VẤN ĐỀ TRONG ĐỀ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA MÔN HOÁ HỌC

<span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><br /><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><b> </b></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><br /><div style="text-align: center;"><a href="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiBVBJyH2d2jFWJI1zTo7XC87qKubYKux0BksHaE8g0KhgezfXfjJldVUp9L_QF-fkTMfqWDO3VUU3z5DiRFX5wfZkkOoWglKPIIrZsqj1H2Mergzp1_S8FoZTZ8NCE1G4yhvM7Yfwuuag/s1600/00.jpg" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img border="0" height="267" src="https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEiBVBJyH2d2jFWJI1zTo7XC87qKubYKux0BksHaE8g0KhgezfXfjJldVUp9L_QF-fkTMfqWDO3VUU3z5DiRFX5wfZkkOoWglKPIIrZsqj1H2Mergzp1_S8FoZTZ8NCE1G4yhvM7Yfwuuag/s400/00.jpg" width="400" /></a></div><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><br /><div style="text-align: justify;"></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><b> I. ĐẶT VẤN ĐỀ    </b></span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><b> </b> </span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;">Trong các năm trước đây đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn hoá học lớp 12 THPT nhìn chung có thể coi là những đề thi hay, tương đối chuẩn xác về mặt khoa học và mặt sư phạm, tiếp cận được các vấn đề hiện đại của hoá học, có tính thời sự (như bài về melamin, amigdalin, điều chế các loại thuốc…), có khả năng phân loại học sinh, có nội dung nâng cao trên cơ sở khung chương trình chuyên. Tuy nhiên trong đề thi một vài năm gần đây, ở phần hoá hữu cơ có một số câu thiếu chuẩn xác, không rõ ràng, không có giới hạn dẫn tới vô số lời giải. Hơn thế ở phần hướng dẫn giải (coi như là đáp án) thường có những lời giải hoặc áp đặt, hoặc lầm lẫn thiếu cơ sở lý thuyết và thực tế.</span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">    Những sai sót về đề thi và đáp án không những gây hoang mang cho học sinh, gây khó khăn cho việc chọn học sinh giỏi của kì thi mà còn gây tác động tiêu cực lâu dài cho quá trình dạy và học. Với mong muốn rằng các đề thi sẽ chuẩn xác hơn, hay hơn, có tác động tích cực cho việc học tập và giảng dạy đối với học sinh và giáo viên THPT, trong bài báo này chúng tôi trình bày ý kiến của mình về một vài câu trong đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn hoá học lớp 12 THPT năm 2010. </span></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> <b>II. Nội dung</b></span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><br /></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><b>       </b>Câu<b><i> </i>7.1a<i> </i></b> ở Đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn hoá học lớp 12 THPT năm 2010 có nội dung sau: <span class="Apple-style-span"><br /></span></span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;">Viết công thức của sản phẩm tạo thành từ các phản ứng sau: </span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div></span></span></span><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="160" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai%201.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;">    <span style="font-size: large;"> Mọi học sinh đều hiểu rằng chiều hướng của một phản ứng hữu cơ không những phụ thuộc vào bản chất của các chất tham gia mà còn phụ thuộc vào điều kiện tiến hành phản ứng (nhiệt độ, dung môi, nồng độ) [1, 4, 5, 6]. </span><span style="font-size: large;"></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="margin-right: 0cm; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;">      Vì ở câu này không cho biết OH^- lấy từ hợp chất nào (KOH, NaOH, dd NH₃, [Ag(NH₃)₂]OH….), ở dạng nào (rắn hay dung dịch? đặc hay loãng?), lượng dùng là bao nhiêu (dùng với lượng xúc tác hay với tỉ lệ mol 1:1; 1:2; …?), dung môi cho phản ứng là gì (nước, ancol  hay ancol-nước… ?), nhiệt độ tiến hành hành phản ứng thế nào? nên theo thông lệ người ta phải hiểu là ở những điều kiện bình thường, tức là: dùng dung dịch nước của NaOH hoặc KOH, nồng độ không cao, ở nhiệt độ phòng.</span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> Trên cơ sở kiến thức về phản ứng của các chất hữu cơ, học sinh sẽ trả lời câu hỏi này theo các hướng sau:</span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"></span><span style="font-size: large;"></span></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"> </span><span style="font-size: large;">1. Vì hợp chất đã cho thuộc loại dẫn xuất halogen có khả năng phản ứng cao [5] nên dễ dàng xảy ra phản ứng thế ngay ở nhiệt độ thường với dung dịch kiềm loãng sau đó sản phẩm tạo ra không bền nên bị tách HCl tạo thành anđehit.</span></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="77" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai2.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Hoặc cũng có thể:</span><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="75" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai%204.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div class="MsoNormal" style="margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;">Để tạo ra được chất B ở trên thì phải tiêu tốn ít nhất 1 mol OH^- cho 1 mol A.</span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">   2. Hợp chất A là một xeton có H_α linh động nên chỉ cần một lượng nhỏ OH^- làm xúc tác, ngay ở nhiệt độ phòng cũng đủ gây ra phản ứng kiểu andol hoá:</span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span></span><br /><div style="text-align: justify;"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="127" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai4.bmp" width="400" /><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: justify;"><br /></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: justify;"><br /><span style="font-size: large;">3. Ở C và D đều có thể xảy ra phản ứng thế nội phân tử (S_Ni) [5] như sau:</span></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: justify;"><br /></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="68" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai5.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: justify;"><br /></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;">Phản ứng S_Ni  tương tự như các phản ứng tạo ra E và F xảy ra khá dễ dàng và đã được nêu ra trong nhiều tài liệu [2, 4, 5, 7, 8, 9, 10] và cũng là dễ hiểu đối với học sinh.<br />4. Các nguyên tử clo ở D, E, F đều dễ dàng bị thuỷ phân rồi tách HCl tạo ra nhiều sản phẩm, thí dụ:</span></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: justify;"><br /></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="60" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai6.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> <br /><span style="font-size: large;">5. Hợp chất D còn có thể bị tách nước (E1cb) tương tự như giai đoạn tách nước ở phản ứng ngưng tụ croton tạo ra hợp chất K, nếu tiếp tục bị thuỷ phân thì cho hợp chất L: </span></span></span></div><div style="text-align: justify;"><br /></div><div class="separator" style="clear: both; text-align: center;"><a href="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai7.bmp" imageanchor="1" style="margin-left: 1em; margin-right: 1em;"><img alt="" border="0" height="61" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai7.bmp" width="400" /></a></div><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"> </span><br /> </span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">Năm hướng trên đều dễ dàng xảy ra trong điều kiện bình thường và cũng phù hợp với tư duy logic của học sinh giỏi và của mọi người có kiến thức về hoá hữu cơ.</span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><br /><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">Với câu hỏi:</span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div style="text-align: center;"></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="134" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai8.bmp" width="400" /></span></span><br /><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: center;"></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">Học sinh không hiểu người ra đề bắt học sinh phải phân tích cả 5 hướng phản ứng nêu trên hay chỉ cần nêu ra một hướng là đủ? Học sinh và giáo viên đành phải đợi khi có “hướng dẫn chấm đề thi chính thức môn hoá học của Bộ”</span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;"> Và đây là đáp án của Bộ: </span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div style="text-align: center;"></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="104" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai9.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: center;"></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> Để hiểu được đáp án này học sinh phải được học phản ứng Cannizaro. Đó là phản ứng của một số anđehit không có H_α khi bị đun nóng trong dung dịch NaOH hoặc KOH đậm đặc (nồng độ khoảng 50%) [3, 4, 10, 11] thí dụ: <br /></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div style="text-align: center;"></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="66" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai10.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><div style="text-align: center;"></div></span></span><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> </span></span><br /><div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> <br /><span style="line-height: 120%;">    </span><span style="font-size: large;">Cơ chế của phản ứng này là khó đối với nhiều học sinh, tuy vậy một học sinh giỏi khi đọc nhiều cũng có thể biết được rằng ở phản ứng Cannizaro từ hai phân tử anđehit không có H_α dưới tác dụng của kiềm đặc và đun nóng đã tạo ra một phân tử axit và một phân tử ancol tương ứng.<br /><br />Nếu ở đầu bài cho thêm yếu tố nồng độ và đun nóng, chẳng hạn: Hãy viết sản phẩm của phản ứng sau: </span></span></span></div><div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="font-size: large;"><br /></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="60" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai11.bmp" width="400" /><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> <br /><span style="font-size: large;">Thì một học sinh giỏi biết về phản ứng Cannizaro sẽ có lời giải hợp lý (tuy chưa đúng với thực tế) là:<br /></span><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="46" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai12.bmp" width="400" /><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: justify;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"> <br /><span style="font-size: large;">Trong một vài tài liệu [10, 11], khi viết về phản ứng Cannizaro, người ta còn ghi rằng có thể xảy ra phản ứng Cannizaro nội phân tử như sau:<br /></span><br /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span><div style="text-align: center;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><img alt="" height="72" src="http://www.hoaphothong.com/images/fckUpload/image/Trao%20doi%20cung%20chuyen%20gia/Hai13.bmp" width="400" /></span></span></div><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><br /> </span></span><br /><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">Nếu phản ứng Cannizaro là một phản ứng bất thường thì phản ứng Cannizaro nội phân tử như trên lại là trường hợp đặc biệt của một phản ứng bất thường. </span></span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">   Qua phân tích như trên chúng ta thấy <i>câu<b> </b></i><b>7.1a</b> không thể coi là một đề bài đạt được mức bình thường.Tuy vậy chúng ta cũng bàn về câu trả lời cho đề bài đó:</span></span></span></span></div><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><br /></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"></span></span></span><div class="MsoNormal" style="line-height: 120%; margin-right: -0.9pt; text-align: justify;"><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">   Nếu giới hạn chỉ xét một phản ứng trọn vẹn đầu tiên thì câu trả lời đúng là hợp chất B hoặc D. Nếu muốn khai thác đến phản ứng thứ hai tiếp theo thì câu trả lời đúng là hợp chất E, F, G, H, I, K, L. Ở đầu bài không cho điều kiện “đun nóng với kiềm đặc” nên không thể có câu trả lời là M và N và càng không thể là S được vì theo các tài liệu [10, 11]  thì S được tạo ra khi đun nóng B với kiềm đặc chứ không phải là cho A tác dụng với OH^- như đề bài đã ra. </span><span style="line-height: 120%;"></span></span></span></span></div><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;">    </span></span></span></span><br /><span style="font-size: large;"><span style="color: #38761d;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;"> Như vậy thật không thể hiểu nổi vì sao tác giả lại lấy hợp chất S làm đáp án chính thức? Vậy thì chủ đích của tác giả ra đề câu 7.1a là để chọn được một học sinh “thần đồng” hay là để chọn một học sinh đã được cho biết về trường hợp đặc biệt của phản ứng Canizaro ở một nơi nào đó.</span></span></span></span><br /><br /><span style="color: #073763;"><i><span style="font-size: large;"><span style="font-family: Times,"Times New Roman",serif;"><span style="line-height: 120%;"> </span></span>Phạm Hồng Hải, Giáo viên trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội</span></i></span>

MỘT VÀI VẤN ĐỀ TRONG ĐỀ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI QUỐC GIA MÔN HOÁ HỌC

 I. ĐẶT VẤN ĐỀ        Trong các năm trước đây đề thi chọn học sinh giỏi quốc gia môn hoá học lớp 12 THPT nhìn chung có thể coi là những đ...

Đọc thêm »